Prehistorische tandarts gutste met vuursteen cariës uit kies van jager

Deze verstandkies van een jager met cariës is het oudste bewijs voor tandartsenij.

De eerste tandarts peurde 14.000 jaar geleden in Italië in een verstandskies van een jongeman. De kies was aangetast door tandbederf. Met een vuurstenen punt schraapte de behandelaar bedorven tandbeen weg. Dat schreven Italiaanse archeologen in Scientific Reports.

Tandarts is een oud beroep. De oude Grieken, Egyptenaren en Romeinen boorden al in tanden. De vroegste bewijzen voor tandheelkundige ingrepen waren tot nu toe minder dan tienduizend jaar oud. In Slovenië is een 6.000 jaar oude tand gevonden met een vulling van bijenwas. En in Pakistan zijn tanden gevonden van 7.500 tot 9.000 jaar oud waarin was geboord.

Die vondsten pasten bij het idee dat de geboorte van de tandheelkunde samenviel met de komst van de landbouw, vanaf 10.000 jaar geleden, toen mensen overschakelden op een zetmeelrijk dieet en vaker gaatjes kregen. Maar de geopereerde kies uit Italië laat zien dat tandartsenij veel eerder begon.

De kies is van een 25-jarige man die 14.000 jaar geleden in Noord-Italië leefde. Zijn skelet werd in 1988 ontdekt, toen wegwerkers zijn beide dijbenen doormidden hakten bij het verbreden van een weg.

De man, aan zijn grafgiften te zien een jager, lag in een ondiep graf onder een overhangende rots. De kiezen van de man zijn versleten, wat erop wijst dat hij regelmatig taai en vezelachtig voedsel at. Maar in zijn verstandskies vonden archeologen een andere beschadiging: een door cariës aangetaste holte met scherpe groeven eromheen.

Die krassen ontstonden toen iemand met een vuurstenen mesje het aangetaste glazuur verwijderde. Zulke mesjes werden gebruikt als speer- of pijlpunt, maar dienden blijkbaar ook als tandartsinstrument.

De man heeft waarschijnlijk enige tijd met een holle kies rondgelopen. Het bekraste glazuur aan de rand van de holte is afgesleten. Opvallend is dat bij de grafgiften van de man een bolletje bijenwas zat. Misschien was dat bedoeld om zijn vulling bij te werken.

De Italiaanse archeologen concluderen dat mensen ver vóór de landbouw last kregen van tandbederf. In januari beschreven andere onderzoekers een volk dat 14.000 jaar geleden in Marokko leefde met zeer slechte gebitten. Deze mensen aten veel pap en koeken van pijnboompitten en zoete eikels.