Gaat het nou om seks of vriendschap?

Seks is zó leuk, waarom zou je het alleen doen met een vaste partner? Misschien héb je wel helemaal geen vaste partner. Of misschien heb je zin om het daarnaast af en toe met iemand anders te doen. Maar zomaar seks met een wildvreemde is eng. Met wie kun je het dan doen? Nou, gewoon: met een goede vriend of vriendin. Een friend with benefits. Waarbij die benefits, ‘voordelen’, een eufemisme zijn voor seks zonder relationele verplichtingen.

Het is ongetwijfeld geen recent verschijnsel, dat vrienden met elkaar in bed springen. Wel relatief nieuw is dat psychologen er onderzoek naar doen, een beetje, en voornamelijk onder studenten (zoals verreweg bij het meeste gedragspsychologische onderzoek). Over friends with benefits-relaties bij dertigplussers weten we nog helemaal niets. Onderzoek naar friends with benefits is sowieso iets van de laatste 15 jaar, eigenlijk precies sinds die term voorkomt in boeken. Al hadden psychologen best eerder met dat onderzoek kunnen beginnen, want het plattere synoniem fuckbuddies dateert al uit de jaren tachtig.

Misschien kwamen psychologen eerder niet op het idee omdat vriendschap-met-seks eigenlijk niet kan bestaan. Het is nog niet eenvoudig om een goede definitie van vriendschap te geven, maar in de gangbare definities wordt seks juist uitgesloten. Bij friends with benefits (FWB) gaat het volgens sommige psychologen dan ook nadrukkelijk om „‘vrienden’ die seks met elkaar hebben” – vrienden tussen aanhalingstekens.

Maar wat is nu het belangrijkst in zo’n relatie: seks of vriendschap? En worden mensen niet per ongeluk toch verliefd? Dat verschilt: de ene FWB-relatie is de andere niet. Amerikaanse communicatiewetenschappers onderscheidden een paar jaar geleden zelfs zeven verschillende soorten, op basis van inventariserende interviews met ruim 100 studenten. In vervolgonderzoek herkende bijna 90 procent van nog eens ruim 250 studenten zich in een van deze zeven (Journal of Sex Research, 2013).

De onderzoekers noemen de prototypische FWB-relatie een relatie waarbij de twee partners al goede vrienden waren vóórdat ze aan seks begonnen en waarin die partners ook regelmatig andere dingen samen doen dan seks. Aan de andere kant van het spectrum zit een FWB-relatie die vrijwel louter uit een reeks seksafspraakjes bestaat, zelfs zonder veel genegenheid. Ergens daartussenin zit de FWB-relatie waarbij twee mensen uit een vriendengroep elkaar als seksueel vangnet gebruiken, als ze bij het uitgaan allebei geen andere sekspartner hebben gevonden.

Bij de overige vier soorten FWB-relaties is er op enig moment tóch sprake van vriendschap-overstijgende romantische gevoelens. Bij één type was het al de bedoeling van een of beide partners dat de vriendschapsrelatie tot een liefdesrelatie zou uitgroeien en gebeurde dat ook. Bij een ander type FWB-relatie, meestal tussen mensen die nog niet heel goed bevriend waren voor de eerste keer seks, groeit de relatie geleidelijk uit tot iets romantisch zonder dat dat de bedoeling was. Dan zijn er nog mensen die hun liefdesrelatie juist hebben beëindigd, maar die wel seks blijven hebben, ‘als vrienden’. En tot slot zijn er FWB-relaties waarbij de ene partner verliefd wordt en een liefdesrelatie wil, maar de ander niet.

Dat laatste is een potentieel probleem in FWB-relaties. Volgens sommige onderzoekers gebeurt het regelmatig dat vooral vrouwen met te hoge romantische verwachtingen aan een FWB-relatie beginnen en dat ze zich vervolgens, excusez le mot, genaaid voelen door hun partner. In verschillende onderzoeken op basis van diepte-interviews toonden onder meer Zweedse 16- tot 18-jarigen (Public Health Nursing, 2012) en Noorse vrouwelijke twintigers (Sexuality & Culture, 2013) zich er goed van bewust dat romantische gevoelens en jaloezie een vriendschap-met-seks kunnen bedreigen.

Uit het Zweedse en het Noorse onderzoek kwam ook een ander potentieel probleem van FWB-relaties naar voren: seks met een vriend voelt zó vertrouwd dat mensen, zeiden ze zelf, daardoor minder geneigd zijn om condooms te gebruiken. Gevaarlijk, want zo’n vriend-met-voordelen kan best nog seks met iemand anders hebben – exclusiviteit is nu juist één van die ‘relationele verplichtingen’ die friends with benefits in principe ontlopen.

En dat lijkt heel vrij, maar FWB-relaties kunnen wel degelijk allerlei ongeschreven regels hebben. Bijvoorbeeld de regel ‘niet expliciet praten over de vraag: wat hebben we nu eigenlijk met elkaar’. Of de regel ‘nooit in het openbaar lichamelijk affectie tonen’. Wat best ongezellig klinkt: dan heb je een seksrelatie zogenaamd ‘zonder enige verplichtingen’, en dan mag je op straat elkaars hand niet eens vasthouden omdat je FWB-partner nog op zoek is naar een leuker persoon. Of misschien hééft je FWB-partner al een leuker persoon. Erbij. Die er niets van mag weten.

Wegen de benefits van een friends with benefits-relatie (fijne seks zonder commitment met iemand die je leuk vindt en vertrouwt) uiteindelijk wel op tegen de nadelen (soms rare ongeschreven regels, risico op seksueel overdraagbare aandoeningen én risico op een verpeste vriendschap)? Ook dat verschilt per FWB-relatie. In een onderzoek onder ruim 300 Amerikaanse studenten die het afgelopen jaar een FWB-relatie hadden gehad, bleek in elk geval dat meer dan 80 procent vrienden gebleven was, ook al hadden ze geen seks meer. De helft van hen vond de vriendschap even intiem of zelfs intiemer geworden. Voor de meeste jongeren heeft een friend with benefits dus inderdaad vooral voordelen. Maar voor een verdrietige substantiële minderheid had het net zo goed een friend with drawbacks kunnen heten.

Ellen de Bruin