Er is altijd eentje die nog meer van limonade houdt

In een warme zomer komen mens en wesp elkaar onvermijdelijk tegen in augustus. Het zijn nuttige beestjes, maar op terrassen is de overlast groot. „Niet leuk meer.”

Heeft u dat ook weleens? Dat je in de keuken hebt staan zwoegen op enkele prachtige gerechten en salades, de schalen op tafel in de tuin zet en dat vervolgens na enkele tellen de wespen eromheen zoemen? Zodat niemand op het terras nog aandacht heeft voor het eten, maar vooral voor de wesp?

Het is een „beduidend beter wespenjaar” dan voorgaande jaren, melden de deskundigen van Wageningen Universiteit, toen de vliesvleugeligen nog werden gehinderd door onder meer hevige regenbuien en plotselinge vorst in het voorjaar. De huidige zomer is vrij stabiel warm en dus komen mens en dier elkaar in augustus tegen: de mens omdat hij zijn klamme huis ontvlucht, de wesp omdat hij op zoek moet naar suikers die de larven in zijn nest vanaf eind juli niet meer produceren – voeding om te kunnen vliegen.

Vrijwel iedereen die verstand heeft van wespen zegt dat je rustig moet blijven en een wesp niet moet provoceren. „De wesp wil gewoon wat eten van de zoetigheid die bij ons in de buurt staat”, zegt Marcel Dicke, hoogleraar entomologie in Wageningen. Hij zegt te begrijpen dat mensen bang zijn voor wespen. „Mensen denken dat een wesp hen wil steken.” Redelijk is die angst meestal niet. „Een wesp steekt alleen als hij in je boordje klem raakt, of als je op hem gaat zitten.” Met muggen is dat anders. „Die zoeken ons op om te steken, want die hebben ons bloed nodig.”

Toch zijn er weinig omstandigheden waarin de emotie van de mens het zo faliekant wint van het verstand als wanneer een wesp zoemend nadert. Het is bijna komisch om te zien hoe weldoorvoede burgers in roze overhemden en beschaafde japonnen, met sieraden behangen, tijdens een borrel op een terras in de zon volkomen door angst worden overmeesterd als een wesp zich in de discussie mengt.

Het is lang geleden dat de horeca zo veel last heeft gehad van wespen als deze augustusmaand, zeggen ze bij Koninklijke Horeca Nederland. Een internetpagina met tips om de dieren op afstand te houden is ruim elfduizend keer bekeken. „Dat vinden wij veel”, zegt een woordvoerder van de branchevereniging. „Normaal gesproken halen we zulke bezoekcijfers alleen bij loontabellen.” Vrijwel geen enkele tip heeft effect, zegt entomoloog Dicke. Hij adviseert: leg zoetigheid op een plaats waar je er zelf geen last van hebt. Fruit op een composthoop bijvoorbeeld.

Kruidnagels

Een kleine niet-representatieve enquête, ook wel steekproef genaamd, onder enkele populaire uitspanningen in de Baronie van Breda wijst uit dat de overlast groot is. Begin over wespen en zowat al het bedienend personeel van café Moeke op de Ginnekenmarkt heeft er een mening over. „Extreem.” „Niet leuk meer.” Vooral zoete bieren lokken wespen. Eén jonge ober is bereid gevonden het zware werk op te knappen. „Je zet er een glas overheen. Daarna een bierviltje eronder schuiven. Even schudden. Op de grond gooien. En dan maat 46 eroverheen.” Hij is er niet trots op. Even verderop prijken op de toonbank van restaurant De Boschwachter vijf schalen met een schijfje citroen waarin kruidnagels zijn gestoken. „Volgens ons werkt het”, meldt de juffrouw achter de bar. Elders in het bos, bij café De Kogelvanger, liggen de kruidnagels in een kommetje op de bar. „Een tip van een klant.”

De verdelgers wrijven in hun handen. „Het zijn hoogtijdagen”, meldt Simon van Dalen, eigenaar van Vermin Control in Steenwijk. „Het zou goed kunnen dat wij veertig procent meer meldingen hebben dan vorig jaar.” De wespen nestelen in spouwmuren en onder daken. „Maar laatst had ik een nest in de grond.” Hij doodt de wespen door in de aanvliegopening van een nest kalkpoeder met een insecticide te spuiten. „Dat plakt aan hun lijf.”

Het zou te ver gaan de hysterie die mensen bevangt als het om wespen gaat belachelijk te maken. Want soms is een wespensteek echt gevaarlijk. Tien tot twintig procent van de mensen reageert „gevoelig” op een steek van een wesp of van een bij, stelt Hanneke Oude Elberink, allergoloog bij het Universitair Medisch Centrum Groningen, met een plaatselijke zwelling rondom de steek die soms wel een week kan aanhouden. „Dit is een vervelende maar heel normale reactie.”

Eén op de honderd mensen krijgt een ernstige allergische reactie – dat wil zeggen een reactie op enige afstand van de plaats van de steek: een astma-aanval, zwelling in de keel of zelfs shock. Jaarlijks sterven twee tot vijf mensen aan een wespen- of bijensteek. In sommige gevallen is de allergische reactie het eerste symptoom van een onderliggende ziekte, mastocytose, waarbij een toename optreedt van abnormale mestcellen, en die behandeling noodzakelijk maakt. „Die mensen sterven soms onmiddellijk”, zegt Oude Elberink.

In de overige gevallen leidt een wespensteek hooguit tot weer een allergische reactie. Om te bepalen bij wie die allergische reactie blijvend is, en wie dus behandeling nodig heeft, doet Oude Elberink onderzoek. Onlangs heeft zij patiënten opgeroepen zich vrijwillig in het ziekenhuis gecontroleerd te laten steken door wespen. „Het loopt storm”, zegt ze. „Wij hopen met dit onderzoek de behandeling veel gerichter te kunnen aanbieden.”

Entomologen vinden intussen dat we wel wat meer waardering mogen hebben voor de wesp. Hoogleraar Marcel Dicke geeft hoog op van het „nuttige” dier, dat duizenden andere insecten opeet en resten van fruit opruimt. „Wespen hebben een belangrijke functie in het ecologische systeem.” Wetenschappers uit Wageningen hebben fascinerende filmpjes gemaakt waarop je ziet hoe wespen een zweefvlieg of een rups verlammen met hun gif en aansluitend met de precisie van een slager hun spartelende prooi uiteenrijten en in delen naar hun nest brengen. „Dat is de natuur. Eten of gegeten worden.”