Chileens ‘martelschip’ welkom bij Sail

Het regime-Pinochet martelde op de Esmeralda. Op Sail is het een bezienswaardigheid. „Je moet zo’n schip kunnen koesteren.”

Foto AFP

Het is een bijzonder schip dat de Amsterdamse wateren aanstaande week binnenvaart voor Sail 2015, het vijfjaarlijks evenement waar honderden zeilschepen aan deelnemen. De naam van het schip: Esmeralda, afkomstig uit Chili, een prachtig witte viermaster, 113 meter lang. Het is ook het schip waar generaal Augusto Pinochet onmiddellijk na zijn machtsgreep in 1973 politieke tegenstanders gevangenzette. Ze werden er opgehangen aan hun voeten, ondergedompeld in een emmer met uitwerpselen, of naakt opgejaagd door een hogedrukspuit met zout water, zo rapporteerde Amnesty in 2003. Een Chileense advocaat die er werd gemarteld getuigde in 1976 dat er tijdens zijn gevangenschap 40 mannen en 72 vrouwen in het ruim zaten opgesloten. De vrouwen werden systematisch aangerand, meldde deze Luis Vega Contreras.

De kritische aandacht voor de aanwezigheid van Esmeralda op Sail, de afgelopen dagen in Nederlandse media, vindt woordvoerder Jan Driessen echter „net iets te gemakkelijk”. Je moet het anders zien, stelt Sail: Chili is een democratisch land dat zijn verleden erkent en de regering steunt de onderzoeken naar het zwarte verleden van het schip. Driessen: „De Esmeralda is verleden en toekomst. Je moet zo’n schip ook kunnen koesteren. Kijk naar de lange rijen voor het Anne Frankhuis en je beseft hoe belangrijk het omgaan met het verleden is voor de historie van een land.”

Dat klinkt als een nobel streven: de Esmeralda als varende Vergangenheitsbewältigung. Maar hoe die omgang met het verleden gestalte krijgt aanstaande week, blijft onduidelijk. Op vrijdag zal er op het schip een receptie zijn waar onder meer ambassadeurs, academici en politici aanwezig zullen zijn. De receptie kent geen toespraken of andere programmaonderdelen. Er zijn wijn en hapjes en men kan er praten over wat men wil, vertelt een medewerker van de Chileense ambassade.

Welke Nederlandse politici er zullen zijn, is vooralsnog onduidelijk.

Evenementbezoekers kunnen het schip ook op, van donderdag tot en met zondag. „Ze kunnen vragen stellen, en bijvoorbeeld zien waar de keuken was en waar de kapitein sliep”, zegt de ambassademedewerker.

Moet er, in het kader van de door Sail geprezen Chileense openheid, geen expliciete aandacht zijn voor Esmeralda’s zwarte bladzijde? „De Esmeralda is geen politieke expeditie”, zegt de ambassademedewerker. „Het is allereerst een training voor de marinestudenten aan boord.”

Amnesty International Nederland vindt dat de organisatie van Sail een rooskleurige kijk heeft op de Chileense omgang met het verleden. „Talloze verdwijningszaken van mensen ten tijde van de junta zijn nog niet opgelost”, zegt woordvoerder Ruud Bosgraaf. Over misdaden aan boord van de Esmeralda: „De berechting komt op gang, maar dat gaat erg traag. Er is nog veel te weinig aan gedaan.”