Alles goed wassen na het zeilen

Over een jaar beginnen Spelen in Rio de Janeiro. De zeilers varen de komende dagen testraces om te wennen aan de wind en de stroming, maar ook aan het zwaar vervuilde water van de Guanabara baai. Ook de voltallige Nederlandse ploeg doet mee.

Ontspannen komt olympisch windsurfer Dorian van Rijsselberghe (26) op een oranje sportfiets aanrijden vanuit een sfeervolle straat in de wijk Urca, hartje Rio de Janeiro. De wijk, grenzend aan de Guanabara baai waar volgend jaar de olympische zeilraces worden gehouden, kent hij inmiddels op zijn duimpje. „Ik kom hier nu al sinds 2012 intensief trainen. Rio is een tweede thuis geworden”, zegt Van Rijsselberghe terwijl hij zijn fiets tegen een muurtje bij de baai zet.

Even verderop ligt de karakteristieke, in Portugese stijl gebouwde villa die sportkoepel NOC*NSF sinds eind 2012 huurt en waar de Nederlandse zeilers logeren als ze in Rio trainen. Het huis met een enorm achterterras vol planten, een grote eettafel en een barbecue, straalt rust en huiselijkheid uit. Van Rijsselberghe: „Het is heel fijn dat we hier al een paar jaar een eigen plek hebben. We zijn direct na de Spelen van Londen in 2012 begonnen met de voorbereidingen op de Spelen in Rio. Het vergt een intensieve training om de zeilomstandigheden op het olympisch water hier te leren kennen. Die zijn namelijk zeer specifiek. Wind en stroming zijn compleet anders omdat de baai midden in de stad ligt.”

De Guanabara baai, waar drie van de zes banen zijn gelokaliseerd tijdens de Spelen (de andere drie banen liggen op zee), ligt midden in de miljoenenstad en mondt uit in de Atlantische Oceaan. De baai wordt omringd door bergen en flatgebouwen, en dat is van invloed op de zeilomstandigheden. Bij de baai ligt de beroemde Pão de Açúcar, de Suikerbroodberg, ruim 350 meter hoog. „Die breekt de wind voor een deel af”, weet de regerend olympisch kampioen. „Dan zijn er ook nog hoge gebouwen en er ligt een lokaal vliegveld in de buurt, met overvliegende toestellen. We moeten ook rekening houden met de onderstroming.”

Doordat de opening van de baai richting zee vrij smal is, maar de hoeveelheid water in de baai juist omvangrijk, krijgen de zeilers volgens Van Rijsselberghe te maken hebben met krachtige onderstromen. „Op deze omstandigheden moeten we ons goed voorbereiden. Bovendien is het in Rio nu winter, al kan het dan nog steeds 25 graden worden. Maar de wind kan daardoor soms wel wat zwak zijn. Door veel te trainen probeer je als zeiler zoveel mogelijk te wennen aan de omstandigheden.”

Vervuiling van de baai

Waar de zeilers niet aan kunnen wennen is de enorme vervuiling van het wedstrijdwater. De Guanabara baai werd onlangs door onafhankelijke bacteriologen omschreven als ‘open riool’ en een gevaar voor de volksgezondheid. Afval en rioolwater uit de talloze sloppenwijken van Rio de Janeiro worden hier al decennialang gedumpt. Daardoor is de baai een van de zwaarst vervuilde plekken in de stad. Hoewel de gemeente ontkent dat er een gevaar bestaat voor de volksgezondheid, wees recent onderzoek in opdracht van nieuwsagentschap Associated Press (AP) het tegendeel uit. Zeilers uit onder meer Oostenrijk zijn al ziek geworden van het water.

Van Rijsselberghe, die zelf als een van de eerste klokkenluiders in 2013 al aandacht vroeg voor de enorme stank en troep in het water, gelooft niet dat de baai, ondanks alle beloften, voor de Spelen schoongemaakt is. „Kijk, de drijvende ijskasten, bankstellen en dode dieren die ik vorig jaar nog aantrof, die zijn nu wel voor het grootste deel weg. Maar er ligt nog genoeg troep in. Heel veel plastic bijvoorbeeld. Als dat in je vin komt heeft dat invloed op de wedstrijd, want je vaart dan minder hard. En wat kun je doen aan de vervuiling? Alles goed afspoelen na afloop en voorkomen dat open wondjes in aanraking komen met het water komt, zodat boel niet gaat ontsteken.”

Ook zeilster Marit Bouwmeester, in Londen goed voor olympisch zilver in de Laser Radial, let goed op in het water. „Het belangrijkste is dat je de gezondheidsvoorschriften in acht neemt, en dat doe ik zorgvuldig. Dus ook de boot goed schoonmaken, het zeil, kleding en mezelf na afloop goed reinigen.”

In de drie jaren dat de Nederlandse zeilers nu aan het trainen zijn in Rio is bij niemand met honderd procent vastgesteld dat ze ziek zijn geworden door het vervuilde water. Volgens Maurits Hendriks, technisch directeur bij NOC*NSF en als chef de mission verantwoordelijk voor onder meer veiligheid en hygiëne van de sporters, hangt het ervan af op welke plek en welk tijdstip een meting wordt gehouden. „Als je op een bepaalde plek een meting houdt zegt dat niets over de situatie in de hele baai”, zegt hij. „Er zijn nu elke 48 uur metingen en wij worden daar ook van op de hoogte gehouden. We hebben ervoor gepleit dat de gegevens met ons worden gedeeld en dat alles transparant is. We krijgen de resultaten te zien.”

Veel testwedstrijden deze maand

De voorbereidingen op de Spelen lopen volgens Hendriks goed. „Bouwwerkzaamheden in het olympisch dorp en andere plekken in de stad zijn volop gaande en ook de atleten bereiden zich goed voor. De meeste sporten hebben de komende tijd test events hier in Rio.”

De ploeg Nederlandse zeilers bestaat nu uit elf personen. Vijf boten hebben zich inmiddels gekwalificeerd voor de Spelen, onder wie Bouwmeester en Van Rijsselberghe. Hendriks: „Het olympisch test event is belangrijk voor kwalificatie, maar daarna komen er nog een aantal mogelijkheden waar zeilers in de verschillende klassen zich kunnen kwalificeren. Binnenkort zijn er ook voor wielrennen en openwaterzwemmen test events in de stad. Wielrennen wordt ook bijzonder, met een route die langs de kust van Rio gaat, en zelfs door een favela die tegen een berg is gebouwd. We verwachten dat we met ten minste tweehonderd Nederlandse sporters volgend jaar naar de Spelen komen. Nederland staat er goed voor.”