Wat kan Europa doen om dit grote probleem op te lossen?

Er is geen pasklare oplossing te bedenken, anders had de EU daar al lang gebruik van gemaakt. Welke opties zijn er?

Is er een oplossing denkbaar voor Europa om de ogenschijnlijk onstuitbare stroom asielzoekers tot staan te brengen of althans te verminderen? Aan ideeën ontbreekt het niet, maar velen daarvan zijn niet realistisch en staan ook op gespannen voet met de morele normen van de Europese Unie. Als er een pasklare oplossing binnen bereik had gelegen, hadden de EU-staten daarvan al lang gebruikgemaakt. Enkele opties:

1 Maak van Europa een onneembaar fort.

Bouw her en der muren en leg een groot cordon van schepen in de Middellandse Zee en in andere wateren, die ervoor zorgen dat geen enkele vluchteling door het net glipt.

Dit geldt niet als een reële optie. Niet alleen zou het een enorme inspanning en heel veel geld vergen om alle grenzen en kusten hermetisch af te sluiten, het zou ook het imago van een open, liberale samenleving, die de EU-staten ook graag willen zijn, ernstig schaden. Europa achter een soort ‘Atlantikwall’ roept nu eenmaal onprettige associaties met het verleden op.

Als je kiest voor een halfhartige variant hierop – hier en daar een versperring – loop je het risico dat de vluchtelingen snel een alternatief zoeken en het punt van de minste weerstand opzoeken langs een niet-bewaakte route (zoals nu voortdurend gebeurt).

2 Opvang van vluchtelingen in de regio.

Dit is een oplossing, die vaker wordt bepleit, in Nederland het luidst door VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra, maar ook wel door het kabinet. Het idee is dat je vluchtelingen opvangt in de regio waar ze vandaan komen, met financiële steun van Europa. Dan blijven ze dichter bij huis en kunnen ook weer makkelijker terug.

Dit argument gaat echter voorbij aan de enorme overlast, die bijvoorbeeld buurlanden van Syrië als Jordanië en Libanon al hebben te verduren van vluchtelingen uit dat land. Het valt niet goed in te zien hoe van die arme staten, die al bijna bezwijken onder de vluchtelingenlast, nog meer gevergd kan worden, om de veel rijkere en veel minder ontwrichte Europese landen te ontzien. In andere staten, zoals Libië, heerst er zo’n chaos dat er van georganiseerde opvang eigenlijk helemaal geen sprake kan zijn.

Ook miskennen zulke pleidooien het feit dat het voor sommige politieke vluchtelingen levensgevaarlijk kan zijn om dicht bij het eigen land te blijven, omdat ze het gevaar lopen daar alsnog te worden geliquideerd.

3 Een veel strenger uitzettingsbeleid.

Hoewel de asielaanvraag van veel vluchtelingen wordt afgewezen, slagen velen er toch in om – illegaal – in het land van hun keuze te blijven. Een harder uitzettingsbeleid van illegalen zou nieuwkomers kunnen ontmoedigen. Het blijkt in de praktijk echter vaak lastig om onwillige vluchtelingen op het vliegtuig terug naar hun land van herkomst te krijgen. Lokale gemeenschappen nemen het vaak op voor de illegalen.

4 Zorg ervoor dat potentiële vluchtelingen in Afrika, het Midden-Oosten en Azië gelukkig en welvarend in eigen land worden.

Dan zouden ze geen prikkel meer voelen om naar Europa te trekken. Hiertoe zou er veel meer geld voor ontwikkelingssamenwerking moeten worden vrijgemaakt. Ook hieraan kleven bezwaren. De doelmatigheid van ontwikkelingshulp is niet altijd even groot, al helemaal niet op korte termijn. Ook blijkt, bij voorbeeld in Afrika ten zuiden van de Sahara, dat toegenomen welvaart vaak helemaal niet resulteert in minder economische vluchtelingen. Integendeel, mensen raken dan beter opgeleid en worden zich bewuster van de mogelijkheden elders in de wereld. Bovendien hebben ze meer geld om te reizen en doen ze dat ook.