Streepoctopusvrouw eet haar man niet op na seks

Het was een mythisch dier, de octopus die in kolonies woont. Hij is eindelijk gevonden, bij Nicaraguaanse handelaren.

Parende streepoctopussen (vrouwtje links) Foto Roy Caldwell, bewerking NRC fotodienst

De Grotere Pacifische streepoctopus doet aan unieke octopusseks. Het mannetje en vrouwtje ‘kussen’ tijdens het paren. Soms deelt het koppel een schuilplaats en voedsel. Amerikaanse biologen beschreven de paring van de soort gisteren in PLOS ONE.

De meeste octopussen zijn einzelgängers. Ze leven alleen en dulden geen andere octopussen in hun buurt. Paren is een hachelijke onderneming: als het mannetje niet oppast, wordt hij na de paring gewurgd en opgegeten.

Al dertig jaar gonsde het onder octopusonderzoekers van een mysterieuze octopus die in de Grote Oceaan in grote kolonies zou leven, maar de soort was nooit officieel beschreven.

In 2012 kregen biologen die vreemde octopus in handen, via de aquariumhandel. De dieren werden in Nicaragua gevangen en verkocht.

De onderzoekers kweekten 24 octopussen op. Het is een middelgrote octopus: het lijf (zonder de tentakels) van vrouwtjes wordt 7 centimeter lang, die van mannetjes 4,5 cm.

De tekening van de octopus kan wisselen tussen licht, donker of een patroon met strepen en stippen. Die strepen en stippen lieten de dieren vooral zien als ze een andere octopus in een buurtank zagen.

De paring tussen twee streepoctopussen verloopt intens en agressief. Het vrouwtje omhult de man, terwijl het mannetje met zijn spermatentakel het vrouwtje probeert te insemineren. Dat lukt niet altijd. De twee worstelen in elk geval een tijdje met hun tentakels, de vrouwtjes spuiten water en de mannetjes inkt.

Na de paring hadden sommige mannetjes wat zuigschade, maar niemand raakte gewond, laat staan dat een man werd opgegeten. Gesterkt door die positieve afloop probeerden de biologen een mannetje en vrouwtje voor langere tijd in één tank te houden.

Dat ging goed. Meestal zaten de twee dieren in aparte holen, maar soms kroop het koppel bij elkaar. Eén octopusstelletje at regelmatig samen. Het vrouwtje ving de prooi, het mannetje schoof aan. Snavel aan snavel en zuignap aan zuignap verorberden zij een krab of kreeftje.

Waarom omhelzen die octopussen elkaar zo innig tijdens de paring? De biologen weten het niet. Misschien probeert het mannetje zo te verhinderen dat het vrouwtje met andere dieren paart. Octopusvrouwtjes doen het soms met twee mannetjes tegelijkertijd, één voor elke eileider.

De streepoctopus verraste de biologen ook met zijn sluwe jachttrucs. Om een garnaal te vangen strekt de octopus zijn tentakel uit en tikt met een tentakeltipje op de achterzijde van de garnaal. Het diertje vlucht verschrikt naar voren, recht in de armen van de octopus.