Hoeveel alimentatie betaalt de buurman?

Wie verdient wat, wie heeft zijn studieschuld nog niet afbetaald? In overheidsnetwerk Suwinet is het te vinden. Alleen hebben (incasso-) bedrijven ook toegang.

Gemeenten moeten direct ophouden met het toegang geven aan derden tot de privégegevens van alle Nederlanders in overheidsdatanetwerk Suwinet. Via het netwerk wisselen overheidsorganisaties informatie uit over loon, hypotheken, kentekens, woonadressen, gezinssamenstelling en alimentatie. Overheden gebruiken Suwinet onder meer voor het speuren naar fraude en het incasseren van boetes en onterecht verstrekte uitkeringen, waarbij nauw wordt samengewerkt met commerciële partijen zoals incassobureaus.

De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) eist in een eind juli verstuurde brandbrief aan haar leden dat externe medewerkers die „niet onder gezag en toezicht van de gemeente” vallen, worden afgesloten van Suwinet omdat dat in strijd is met de privacyregels. Commerciële bedrijven hebben volgens de VNG te eenvoudig toegang tot het allesomvattende databestand en zouden daardoor ongeclausuleerd naar gevoelige informatie kunnen zoeken.

No cure, no pay

De maatregel zorgt ervoor dat de sociale diensten van tientallen gemeenten in de problemen komen met het invorderen van geld dat uitkeringsgerechtigden te veel of ten onrechte hebben gekregen. Die invordering hebben zij namelijk uitbesteed aan commerciële incassobureaus.

John van Veen, directeur van incassobedrijf Cannock Chase, zegt dat het afsluiten van Suwinet direct effect heeft op zijn dienstverlening aan 85 tot 90 gemeenten en sociale diensten. „Wij helpen met het incasseren van oude vorderingen bij uitkeringsgerechtigden. Als wij niet bij Suwinet kunnen is dat moeilijker en omslachtiger. Dit kost de gemeenten uiteindelijk geld.”

Als het sociale diensten niet lukt om binnen afzienbare tijd (meestal een half jaar) te veel betaalde uitkeringen, toeslagen of boetes terug te vorderen bij cliënten, kunnen die ervoor kiezen een incassobureau als Cannock Chase in de arm te nemen. Dat werkt vaak op no-cure-no-paybasis. Lukt het een bedrijf een gemeentelijke vordering te innen, dan krijgt het een deel van de opbrengst. Zo niet, dan kost het de gemeente niets.

Dat is aantrekkelijk voor overheden. Bovendien hebben veel gemeenten niet voldoende personeel of expertise in huis om de vorderingen goed te kunnen innen.

Koppeling van bestanden

En zo kan het zijn dat medewerkers van Cannock Chase in opdracht van een gemeente betalingsregelingen met inwoners overeenkomen, en ook andere taken uitvoeren die in het verleden door ambtenaren werden uitgevoerd. Dat gebeurt niet alleen in het sociale domein: een groeiend deel van de publieke dienstverlening wordt verricht door uitzendkrachten of extern ingehuurde ambtenaren.

Problematisch wordt het zodra deze externe krachten zich te nadrukkelijk op het werkterrein van de overheid begeven. Of wanneer zij inzage krijgen in privacygevoelige databestanden en gegevens van burgers die alleen voor gemeente-ambtenaren toegankelijk zouden moeten zijn.

En dat is nu het geval, volgens de VNG. Door de koppeling van een groot aantal overheidsbestanden bevat Suwinet actuele en accurate gegevens over inkomens, wagenpark, echtscheidingen en financiën van iedereen die een burgerservicenummer heeft. Dat geldt voor uitkeringsgerechtigden, maar ook voor bekende Nederlanders. Het komt dan ook voor dat er in Suwinet gezocht wordt naar het inkomen van zanger Marco Borsato.

24.000 mensen hebben toegang

Suwinet is, dankzij de schat aan gegevens, razend populair. Maandelijks worden de gegevens van circa 680 duizend mensen opgevraagd. Meer dan 24 duizend mensen hebben toegang tot het systeem, waardoor de kans op lekken groot is. Het feit dat digitaal wordt bijgehouden wie welk dossier heeft opgevraagd, is volgens beveiligingsexperts onvoldoende garantie.

De vraag is of misbruik van Suwinet plaatsvindt bij gemeenten, of bij de bedrijven die in opdracht van de gemeenten werken. Van Veen van Cannock Chase denkt het eerste. „Wij zijn het braafste jongetje van de klas, maar worden nu gestraft voor het feit dat gemeenten hun zaken niet op orde hebben.”

Geschrokken door de brandbrief van de VNG hebben de afgelopen weken tientallen gemeenten de toegang van Cannock Chase tot Suwinet stopgezet. Het bureau kan daardoor tot nader order geen inkomens- of persoonsgegevens uit dit databestand halen, zegt Van Veen.

„Dat is voor ons werk lastig. Wij gebruiken het bijvoorbeeld om te toetsen of een uitkeringsgerechtigde 25, 50 of 100 euro per maand kan terugbetalen. Maar uiteindelijk is deze onrust vooral slecht nieuws voor de gemeentebegrotingen. Wij zullen op zoek moeten naar omslachtiger en duurdere manieren om geld te incasseren bij een moeilijke doelgroep.”

De VNG heeft daar weinig boodschap aan. In de brandbrief oppert de koepel dat gemeenten voortaan weer zelf alle persoonsgegevens uit Suwinet moeten halen, of dat Cannock Chase met papieren dossiers gaat werken, en met datasets waarin grote hoeveelheden gevoelige informatie zijn zwartgelakt.

Van Veen: „Het is een maatregel die niet werkt. Bedrijven gaan vaak beter met privacy om dan overheden. En toch krijgen wij nu de schuld.”