Er zijn vijf typen stalkers, maar meestal is het de ex

In Waalwijk werd een 28-jarige vrouw vermoord, door haar ex. Stalkers zijn vaak volhardend.

Vrouw als dader is uitzondering

Tegen zijn ex: „Als je niet bij mij terugkomt, ga ik je ontvoeren.” Tegen haar vader: „Je dochter is de grootste hoer. Ik ga naaktfoto’s verspreiden. Je hebt geen leven meer.” 

De 24-jarige man die deze berichten typte en verstuurde (en nog veel meer) kreeg een taakstraf van 120 uur, voor belaging, waarvan 40 uur voorwaardelijk.

Ander voorbeeld. Een 44-jarige man stuurt zijn ex vele sms’jes, en hij rijdt vaak bij haar door de straat. Eerst elke dag, daarna een paar keer per week. Hij gaat in haar tuin staan en gooit dingen in de tuin van de buurvrouw. Hij schrijft beledigende teksten op haar ramen. Hij krijgt een voorwaardelijke gevangenisstraf van vier maanden en een taakstraf.

Ongeveer de helft van de stalkers is de ex van het slachtoffer, schrijven Marijke Malsch, Mariken Visscher en Eric Blaauw in een wetenschappelijke publicatie in 2010. Het zijn bijna altijd mannen en ze vormen een gevaarlijke groep. Ze kunnen niet verkroppen dat hun relatie uitgaat. Ze handelen uit wraakzucht, wanhoop, of zelfmedelijden, en hebben weinig zelfinzicht. Sommige hebben narcistische trekken.

Stalkers in het algemeen hebben vaak persoonlijkheidsstoornissen, vooral hechtingsproblemen. Die ontstaan door een verbroken contact met een ouder in de kindertijd, of doordat een belangrijke relatie kortgeleden is beëindigd. Ze hebben veelal een geschiedenis van isolement of verbroken relaties. Minstens de helft van de stalkers uit bedreigingen. En een deel daarvan gaat tot (soms fataal) geweld over, zoals deze week in Waalwijk gebeurde. Daar werd een 28-jarige vrouw doodgeschoten. Eerder had ze de politie gewaarschuwd dat haar ex mogelijk een wapen had.

Robert Speijdel staat als advocaat geregeld stalkers bij. Hij ziet ze van 15 tot 65 jaar, uit alle lagen van de bevolking. „Ook uit keurige milieus.”  Wat de zaken verbindt: „Ze spelen zich af in de relatie- of familiesfeer.” Frustratie is meestal de oorzaak, zegt Speijdel. „De relatie is op een niet prettige manier verbroken, of de vrouw heeft een nieuwe vriend. Dat laatste is vaak olie op het vuur.”

Tientallen jaren samengewoond

Vonnissen in stalkingszaken uit heel Nederland maken zichtbaar dat de duur van de verbroken relaties die voorafgaan aan het stalken sterk verschilt. Sommige stalkers kenden het slachtoffer pas een maand, anderen hebben tientallen jaren samengewoond. Over het algemeen geldt dat hoe langer de relatie heeft geduurd, hoe gevaarlijker de stalker kan zijn.

Een 32-jarige man belde zijn vrouw zestig keer per dag toen ze hem had verlaten. Bereikte hij haar niet, dan belde hij kennissen. Ze hadden twaalf jaar een relatie gehad. Aan tafel had ze een middelvinger naar hem opgestoken. „Jij je middelvinger opsteken naar mij, ik zal hem er even afsnijden”, zei hij, een mes in de hand.

Toen hij erachter kwam dat zijn ex- een nieuwe man had, bedreigde hij beiden per telefoon, per sms of bij hen thuis voor het raam. „De volgende keer dat hij naast je ligt, ligt hij dood naast je en jij erbij.”

Deze man had onder meer „een gebrekkige ontwikkeling, leed aan krenkbaarheid en gebrekkige impulscontrole”, oordeelde een klinisch psycholoog. Hij kreeg, net als de meeste stalkers, een taakstraf en een voorwaardelijke gevangenisstraf.

Zwijgend maakte hij filmpjes

Soms worden ook (eigen) kinderen bedreigd. Een 43-jarige man stuurde honderden sms’jes naar zijn ex (zeven jaar samengewoond), waarin hij dreigde haar en hun zoon iets aan te doen. Hij ging naar voetbaltrainingen van zijn zoon, waar hij filmpjes en foto’ s maakte zonder iets te zeggen. Schreeuwend en toeterend reed hij door de straat. De rechter legde hem een gebieds- en contactverbod van twee jaar op.

Over het algemeen zijn stalkers slimmer dan ‘gewone’ criminelen. Ze kunnen goed manipuleren. Soms weten ze hun slachtoffer nog op te sporen als die een nieuwe identiteit hebben aangenomen.

Advocaat Speijdel ziet vooral stalkende mannen die nog nooit met justitie in aanraking zijn gekomen. Ze hebben niet altijd in de gaten waar ze mee bezig zijn. „In hun ogen moeten ze nog iets regelen met hun ex, een omgangsregeling voor het kind ofzo, of ze menen in hun recht te staan. Ze hebben vaak minder oog voor hun eigen handelen.”

Wat vaak werkt, zegt Speijdel, is als een stalker even vastzit of lang wordt verhoord. „Dat is een schrikmoment.” Omdat de daders vaak „overdonderd” zijn door het proces en geen strafblad hebben, voelt hij veel voor voorwaardelijke gevangenisstraffen en „een uur of 100 schoffelen”. „Een nuttige oplossing.”

Dat stalkers er in allerlei soorten zijn, blijkt wel uit de hoeveelheid typeringen die in de wetenschap circuleren. Die van Julian Boon en Lorraine Sheridan wordt veel genoemd. Ze onderscheiden vijf typen, aflopend in gevaarlijkheid: de sadistische stalker, koelbloedig en nauwelijks te genezen; de obsessionele waanstalker, die denkt dat het (beroemde of succesvolle) slachtoffer een relatie met hem wil; de stalkende ex-partner, in de helft van de gevallen uit een gewelddadige relatie; en de verliefde stalker, die in een fantasiewereld leeft.

Gemiddeld duurt het stalken twee jaar. Een nieuwe partner helpt.