‘Een mug kan mensen ruiken van 50 meter afstand’

Dat stond deze maand in LINDA.

illustratie Tamara Pruis

De aanleiding

Kan een mug, een diertje van een centimeter of anderhalf, mensen ruiken van 50 meter afstand? Volgens het magazine LINDA wel. Op de feitjespagina van het augustusnummer was het volgende te lezen: ‘1 op de 10 mensen wordt extra vaak gestoken. Hun lijf scheidt zuren af die muggen tot 50 meter afstand kunnen ruiken.’ Is ’t heus?

Waar is het op gebaseerd?

De medewerker van LINDA die de lijst heeft samengesteld heeft het „razend druk”. Waar zij de bewering op baseerde, blijft onduidelijk.

En, klopt het?

Eerder dit jaar was een onderzoek te lezen in het wetenschappelijk tijdschrift PLOS ONE: uit een onderzoek met tweelingen werd geconcludeerd dat of iemand ‘lekker ruikt’ voor muggen, en dus vaker wordt geprikt, in grote mate erfelijk is bepaald. Dat zwangeren, malariapatiënten en mensen die bier hebben gedronken grotere aantrekkingskracht op muggen hebben, was al bekend.

Dat de mug dus over een goed reukorgaan beschikt, is duidelijk. Maar ruiken ze zó goed?

Google en je vindt patenten voor mugbestrijdingsmiddelen waarin wordt vermeld dat muggen mensen kunnen ruiken vanaf 30 meter. Ver, maar nog een verschil van 20 meter met de claim van LINDA.

Bart Knols weet waar de bewering over de afstand vandaan komt. De medisch entomoloog, die onderzoek doet naar malariabestrijding en voorheen verbonden was aan de universiteit van Wageningen, zegt dat het uit een onderzoek komt van eind jaren zestig, gedaan in Gambia. Een betrouwbare studie. Klopt het dan, die 50 meter? Ja, zegt Knols.

Toch vind je in de literatuur veel variaties als het over de afstand gaat. „Het schommelt ergens tussen de 30 en 70 meter”, zegt de wetenschapper. „Vroeger werd weleens beweerd dat de mug zelfs van een kilometer haar gastheer kon vinden. Dat is echt een indianenverhaal.”

Maar hoe gaat de mug dan te werk? Zij heeft twee ‘antennes’ op haar kop, daar zitten een soort kuiltjes in, de receptoren. Mensen en dieren scheiden zuren af die door de lucht worden verspreid. Als die moleculen de antenne bereiken, is de mug geprikkeld: op basis daarvan oriënteert zij zich. Naarmate de concentratie zuurmoleculen toeneemt, weet zij dat ze dichter bij haar gastheer is (entomologen spreken niet van ‘prooi’ omdat het om een parasiet gaat). En dan slaat zij toe.

Ook menselijke adem speelt een rol: de mug wordt aanvankelijk aangetrokken door de lichaamsgeur, de zuren, maar vanaf ongeveer 20 meter afstand slaat de mug ook aan op de kooldioxide die door mensen wordt uitgeademd. Dat doet de mug met haar monddelen en stelt haar in staat nog preciezer op haar doel af te vliegen.

Toch moet er een kleine nuance worden gemaakt. Knols: „Er zijn ontzettend veel soorten muggen. Niet elke soort zal in staat zijn van 50 meter haar gastheer te vinden.”

Conclusie

De mug mag dan klein zijn, zij is inderdaad in staat om van 50 meter afstand mensen te ruiken. We beoordelen de stelling als waar.

Ook een bewering zien langs komen die je gecheckt wilt zien? Mail nextcheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nextcheckt