Die jubelbegroting komt er, maar er zijn ook pijnpunten

voor het kabinet Vanmiddag is de eerste ministerraad na de vakantie. Waar moeten het kabinet het komende politieke jaar mee aan de slag?

Premier Mark Rutte arriveert bij het Catshuis, zijn ambtswoning. Daar houdt zijn kabinet volgende week de ‘benen-op-tafel-sessie’. Foto BART MAAT/ANP

Vanaf vandaag zitten ze weer wekelijks in de Treveszaal, de ministers van Rutte II. Met nog anderhalf jaar te gaan heeft het kabinet eindelijk het economische tij mee, maar ondertussen dreigt al enige tijd het spook van uitgeregeerd zijn. Dat zullen de bewindslieden volgende week in hun hoofd hebben wanneer ze een speciaal beraad houden op het Catshuis, de ambtswoning van premier Rutte. Tijdens deze ‘benen-op-tafel’-sessie houdt ieder bewindspersoon een korte presentatie over wat het kabinet komend politieke jaar te doen staat. Wat zijn de uitdagingen voor Rutte II?

1 De begroting

Er komt een jubelbegroting aan: na jaren van bezuinigen hebben VVD en PvdA op Prinsjesdag miljarden aan meevallers te verdelen. Vanaf volgende week onderhandelen ze in speciale ‘begrotingsraden’ over hoe ze dat geld precies gaan verdelen. Vaststaat dat er extra geld naar defensie gaat en dat er een belastingverlaging komt van vijf miljard euro. Maar ook daarna zijn nog enkele miljarden te vergeven – en dus verwacht niemand in kabinetskringen dat het taaie onderhandelingen worden. Er is wel een andere uitdaging: anders dan voorgaande jaren is Rutte II nu niet op voorhand verzekerd van een meerderheid in de Eerste Kamer, dus iedere minister zal voor zijn of haar begroting apart steun moeten verwerven bij de oppositie. Vlak voor Kerst volgt het spannendste moment: dan stemt de senaat over het belastingplan – de hoeksteen van iedere begroting.

2 Hervormingen

Het afgelopen jaar zijn de grote hervormingen van Rutte II van kracht geworden. In het kabinet benadrukken ze graag dat die hervormingen grondig „gemonitord” moeten worden. Maar veel van de veranderingen – in de jeugdzorg, de huishoudelijke hulp en bij het werk voor gehandicapten – zijn decentralisaties van het rijk naar de gemeenten. De vraag is dus hoeveel er valt te monitoren voor het kabinet. Wel een probleemdossier blijft de haperende uitbetaling van de persoonsgebonden budgetten (pgb’s), die staatssecretaris Van Rijn (Volksgezondheid, PvdA) dit voorjaar bijna de kop kostte. En komende maanden moet ook blijken wat de gevolgen zijn van de aanpassingen in het ontslagrecht die op 1 juli zijn ingegaan. Krijgen flexwerkers straks vaker een vast contract, zoals minister Asscher (Sociale Zaken, PvdA) hoopt, of worden ze juist eerder op straat gezet?

3 Nasleep MH17

In oktober verschijnt het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OvV) over de ramp met MH17. Als dat onderzoek inderdaad Rusland aanwijst als betrokkene begint een lastig spel voor het kabinet op het internationale toneel: berechting van de daders en genoegdoening voor de nabestaanden zonder de bilaterale relaties met Rusland volledig te verpesten. Wat de kwestie extra ingewikkeld maakt, is dat nog steeds niet geregeld is op welke manier de daders berecht gaan worden: in Nederland, bij een internationaal tribunaal? Een voordeel is wel dat VVD en PvdA volkomen eendrachtig optrekken in het MH17-dossier.

4 Zelfstandigen

Dat geldt niet voor de zpp’ers. Het snel groeiende leger aan zelfstandigen zonder verzekering en pensioen is een urgente kwestie. Alleen: VVD en PvdA staan hier principieel tegenover elkaar. De VVD ziet flexwerk als hét arbeidsmodel van de toekomst en wil niet tornen aan de belastingvoordelen van zzp’ers. De PvdA ziet zelfstandigheid juist als een dekmantel voor uitbuiting van laaggeschoolde werknemers. Ambtelijke experts hebben een studie gemaakt met oplossingen voor het zzp-probleem, maar een kabinetsreactie laat nu al een half jaar op zich wachten. Gaat Rutte II deze splijtzwam laten rusten of nog proberen een serieuze stap te nemen?

5 Asiel en justitie

Asiel is ook zo’n onderwerp waarover VVD en PvdA fundamenteel van mening verschillen: PvdA is voor ruimhartige opvang van vluchtelingen, VVD wil het liefst de grenzen dicht. Dat bleek maar weer eens tijdens de ‘bed, bad, brood’-crisis over opvang van illegalen, dit voorjaar. Ondertussen blijft het aantal asielzoekers stijgen – en de vluchtelingenstroom uit het Midden-Oosten lijkt alleen maar groter te worden. Ook een probleem: de nationale politie. Die reorganisatie heeft te kampen met organisatorische chaos en ICT-problemen, gaat meer geld kosten en langer duren. Kortom, er ligt veel crisismanagement te wachten voor justitie-bewindslieden Van der Steur en Dijkhoff (beiden VVD).

6 Europees voorzitterschap

In het eerste half jaar van 2016 is Nederland roulerend voorzitter van Europese Unie. Vroeger was dat een gebeurtenis van jewelste, maar sinds de komst van een ‘Europees president’ is het vooral corvee. Toch kijken ze in kabinetskringen met enig enthousiasme uit naar het voorzitterschap. Het is een mooie kans voor premier Rutte om te schijnen op het Europese toneel. En minister Asscher wil het half jaar gebruiken om zijn agenda van ‘fatsoenlijk werk’ in Europese hoofdsteden onder de aandacht te brengen. Bovenal is het een mooie kans om het spook van uitgeregeerd zijn (tijdelijk) te verdrijven. Het is alleen de vraag of Nederland de ruimte krijgt een eigen agenda te ontvouwen: de kans is groot dat kwesties als Grexit en Brexit het eerste half jaar van 2016 volledig domineren.