Benen op tafel en regeren maar

Het kabinet-Rutte II gaat vandaag de laatste anderhalf jaar in. Waar liggen de gevaren voor de bewindslieden?

Er komt een ‘jubelbegroting’ aan, maar het verdelen van de meevallers zal tussen PvdA en VVD nog taaie onderhandelingen opleveren, is de verwachting in regeringskringen. Foto ANP/ Bart Maat

Vanaf vandaag zitten ze weer wekelijks in de Trêveszaal, de ministers van Rutte II. Met nog anderhalf jaar te gaan hebben ze eindelijk het economische tij mee, maar ondertussen dreigt al enige tijd het spookbeeld van een uitgeregeerd kabinet.

De bewindslieden houden volgende week een benen-op-tafelberaad op het Catshuis, Ruttes ambtswoning. Ieder bewindspersoon houdt een korte presentatie over wat het kabinet het komende jaar te doen staat. Wat zijn de gevaren?

1. De begroting

Er komt een jubelbegroting aan: na jaren van bezuinigen hebben VVD en PvdA op Prinsjesdag miljarden aan meevallers te verdelen. Vanaf volgende week onderhandelen ze hoe ze dat geld gaan verdelen. Vast staat dat Defensie extra geld krijgt en dat er een belastingverlaging komt van 5 miljard euro, maar ook daarna zijn nog enkele miljarden te vergeven – en dus verwacht niemand in kabinetskringen dat het taaie onderhandelingen gaan worden. Er is wel een andere uitdaging: Rutte II is deze keer niet verzekerd van een meerderheid in de Eerste Kamer, dus iedere minister zal apart steun moeten verwerven bij de oppositie. Voor Kerst is het spannendste moment: dan stemt de senaat over het belastingplan.

2. Hervormingen

Het afgelopen jaar zijn grote hervormingen van kracht geworden. In het kabinet benadrukken ze graag dat die hervormingen grondig „gemonitord” en „gecoördineerd” moeten worden. Maar veel taken – jeugdzorg, huishoudelijke hulp en werk voor gehandicapten – zijn van het rijk naar de gemeenten gegaan. Hoeveel kan het kabinet dan nog monitoren en coördineren? Een probleemdossier blijft de haperende uitbetaling van de persoonsgebonden budgetten, die staatssecretaris Van Rijn (Volksgezondheid, PvdA) bijna de kop kostte. Ook moet blijken wat de gevolgen zijn van de ontslagrechtverandering van 1 juli. Krijgen flexwerkers straks vaker een vast contract, zoals minister Asscher (Sociale Zaken, PvdA) hoopt, of worden ze juist eerder op straat gezet?

3. Nasleep MH17

In oktober verschijnt het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid over MH17. Als dat onderzoek inderdaad Rusland aanwijst als medeplichtige, begint een lastig spel: berechting van de daders zonder de relaties met Rusland volledig te verpesten. En er is nog niet geregeld op welke manier de daders berecht gaan worden: in Nederland, bij een internationaal tribunaal? Een voordeel is wel dat VVD en PvdA volkomen eendrachtig optrekken in het MH17-dossier.

4. Zelfstandigen

Het snel groeiende aantal zzp’ers zonder verzekering en pensioen is een urgente kwestie. Alleen: VVD en PvdA staan hier principieel tegenover elkaar. De VVD ziet flexwerk als hét arbeidsmodel van de toekomst en wil niet tornen aan de belastingvoordelen van zzp’ers. De PvdA ziet zelfstandigheid juist als een dekmantel voor uitbuiting van laaggeschoolden. Laat Rutte II deze splijtzwam rusten of gaat het kabinet nog proberen een serieuze stap te nemen?

5. Asiel en justitie

Ook over asiel verschillen VVD en PvdA chronisch van mening: PvdA is voor ruimhartige opvang, VVD wil de grenzen dicht. Ondertussen blijft het aantal asielzoekers stijgen – en de vluchtelingenstroom lijkt alleen maar groter te worden.

Ook een probleem: de nationale politie. Die reorganisatie heeft te kampen met organisatorische chaos en ict-problemen, gaat meer geld kosten en langer duren. Kortom, er ligt veel crisismanagement te wachten voor Justitie-bewindslieden Van der Steur en Dijkhoff (beiden VVD).

6. Europa

In het eerste half jaar van 2016 is Nederland roulerend voorzitter van de EU. Vroeger was dat een gebeurtenis van jewelste, maar sinds de komst van een ‘Europees president’ is het vooral corvee. Toch kijken ze in kabinetskringen met enig enthousiasme uit naar het voorzitterschap. Het is een mooie kans voor Rutte om te schitteren. En minister Asscher wil zijn agenda van „fatsoenlijk werk” in Europa onder de aandacht te brengen. Bovenal is het een mooie kans om het spookbeeld van een uitgeregeerde ploeg ministers (tijdelijk) te verdrijven. Het is alleen de vraag in hoeverre Nederland de ruimte krijgt een eigen agenda te ontvouwen: grote kwesties als Grexit en Brexit kunnen 2016 gaan domineren.