Treurwilg draait in paleistuin Soestdijk

Wat hebben de Kalahariwoestijn en Paleis Soestdijk met elkaar gemeen? Weinig, tenzij het aan kunstenaar John Körmeling ligt. Hij stelde voor om in het paleis, dat toch leegstaat, de ietwat vergeten Stirlingmotor verder te ontwikkelen. Tweehonderd jaar geleden werd deze heteluchtmotor uitgevonden door de Schotse dominee Stirling als veiliger alternatief voor de toen vaak ontploffende stoommachines. Dat gevaar is geweken, maar misschien is deze zuinige motor nu om milieuredenen interessant.

De Stirlingmotor wordt tegenwoordig in nieuwe vorm uitgetest in de Kalahariwoestijn. En op Soestdijk, althans wat John Körmeling betreft. Hij is een kunstenaar die graag met ideeën komt waar werkelijk niemand anders ooit op komt. Hij plaatste maar vast twee schoorstenen op het paleisdak – nep (gelukkig), enkel als suggestie, als verwijzing naar experimenten met de motor. En wie weet, het Rijksvastgoedbedrijf dat eigenaar is van het paleis, zoekt een nieuwe bestemming voor het gebouw en is ontvankelijk voor suggesties.

Körmelings plan is niet bedacht op hun verzoek, maar voor de expositie Palace in Wonderland. Deze toverachtige titel hoort bij een groepstentoonstelling in de wonderschone paleistuin waarvoor zeven kunstenaars werken ontwierpen, te vinden tussen de priëlen en magnifieke bomen.

Maar de sprookjesachtigheid uit de titel blijft uit. Het is niet dat de ideeën slecht zijn, maar ze zijn te klein, te verspreid, te schraal uitgevoerd, te weinig onderling samenhangend. André Pielage verfde het loof rood wit en blauw, en schoor koninklijke emblemen in het gras. Sharon Houkema verving de strenge verbodsbordjes bij het gazon – niet betreden – door verhalende bordjes over de geschiedenis van gazons. Zoro Feigl plantte een jonge treurwilg in een plantenbak waar die met een mechaniekje ronddraait – nog steeds geen erg vrolijk gezicht.

Kunst, het zou een functie kunnen zijn voor het paleis. Na het overlijden van prins Bernhard in 2004 was duidelijk dat er geen nieuwe prinsjes of prinsesjes meer kwamen wonen. Daarom is het rijksmonument nu open voor publiek dat wordt rondgeleid langs foto-exposities, een volle kanonnenkamer, een lege porseleinkamer. Sommige objecten zijn weggehaald voor andere paleizen, zegt een suppoost verontschuldigend. Het Rijksvastgoedbedrijf heeft van de bestemming een publiek vraagstuk gemaakt: moet het paleis toegankelijk blijven?

Die publieke kwestie schemert door in de kunst, die van de private paleistuin een wandelpark voor het volk maakt. Vooral bij Benjamin Verdonck. Hij deed een speelhuizenruil. Naast het chaletje dat in 1892 een verjaardagsgeschenk was voor de toen 12-jarige Wilhelmina, plaatste hij het speelhuisje van zijn eigen dochter: een doos waar een koelkast in zat. In ruil hoefde hij enkel een kopie van het chalet voor zijn dochter – eerlijk is eerlijk, mensen zijn gelijk, kinderen ook. Leuk idee, maar het is enkel een doos in het bos. Zulk euvel kleeft aan de hele route. De bezoeker passeert ornamentjes, schoorstenen, gehavende bomen: de concepten zijn niet verkeerd maar het wonderland blijft uit. Het is te hopen dat het de toekomstplannen voor Soestdijk beter zal vergaan.