Nog vijf jaar volhouden en dan kan hij eruit

Hij zit al drie jaar in de ambassade van Ecuador in Londen. Hij wil niet uitgeleverd worden aan Zweden, want hij is bang dat dat land hem aan de VS zal uitleveren. Zijn uithoudingsvermogen kan hem redden: de Zweedse aanklachten beginnen te verjaren.

Drie jaar en 55 dagen zit Julian Assange nu in de Ecuadoriaanse ambassade in Londen. Zet hij één stap naar buiten, dan wordt hij door de Britten opgepakt en uitgeleverd aan Zweden. Dat land wil hem ondervragen over een vermeende verkrachting en aanranding.

Maar wat als hij blijft zitten? Het lijkt erop dat hij met enig uithoudingsvermogen uitlevering aan Zweden kan voorkomen. Vannacht verjaren twee van de vier beschuldigingen tegen hem, dinsdag een derde. Vanzelf wordt hij dan van verdenking gezuiverd. De klok tikt voor de vierde beschuldiging – al verjaart die nog niet deze week.

Want voor bepaalde misdrijven moet een Zweedse openbaar aanklager binnen vijf jaar een verdachte hebben aangeklaagd. En dat is bij Assange nooit gebeurd. De 44-jarige Australiër is, doordat hij eerst uitlevering aan Zweden aanvocht voor de Engelse rechter, en vervolgens asiel kreeg in de Ecuadoriaanse ambassade, zelfs nooit formeel ondervraagd over de gebeurtenissen in augustus 2010.

Wat gebeurde er in Zweden?

In 2010, toen Assange in Zweden was, had hij eerst met ‘mejuffrouw A’ en een andere nacht met ‘mejuffrouw W’ seks. Maar bij de eerste zou hij, ondanks haar expliciete wens een condoom te gebruiken, dat condoom hebben gescheurd. Dat geldt in Zweden als aanranding. Met de tweede zou hij seks hebben gehad toen ze sliep, eveneens zonder voorbehoedsmiddel.

„Zolang de aanklager geen toestemming krijgt Assange in de Ecuadoriaanse ambassade te interviewen, is er niets wat zij voor 13 tot 18 augustus kan doen. Ondervraging is noodzakelijk voor het onderzoek”, zegt het Zweedse openbaar ministerie.

En daar zit hem de crux. Het is ongebruikelijk voor het ene land de ambassade van een ander land binnen te treden. Volgens het Verdrag van Wenen geniet men diplomatieke onschendbaarheid in een ambassade. Ecuador moet de Scandinaviërs dus toestemming geven. Een formeel verzoek daarvoor is pas in juni gedaan.

Tot maart hield Zweden nog vol dat Assange in Stockholm moest worden ondervraagd. Dat weigert de Australiër, omdat hij vreest vervolgens te worden uitgeleverd aan de VS wegens het publiceren van staatsgeheimen op WikiLeaks. Toen de Zweden van gedachten veranderden, leek dat een doorbraak.

Maar op het verzoek van Zweden naar de ambassade in Londen te komen, reageerde Ecuador met een voorwaarde: het diplomatieke asiel dat Assange kreeg van Ecuador, moet worden erkend. Waarop het Zweedse ministerie van Justitie zei dat zij dat niet kan garanderen. In Zweden gaat een speciale migratieraad over asielaanvragen, niet de regering.

Bovendien, schrijft het ministerie, „is diplomatiek asiel een regionaal instrument dat [buiten Latijns-Amerika] nergens anders van kracht is”. En dat het recht op diplomatiek asiel niet geldt voor iemand „die verdacht wordt van gewone, niet-politieke misdrijven”. Dat was een week geleden.

Diplomatieke ruzie Ecuador-Zweden

Wie de briefwisseling tussen Quito en Stockholm van de afgelopen maanden leest, ziet een patstelling waarvoor in elk geval voorlopig geen oplossing lijkt. In beleefde diplomatieke bewoording zeggen beiden ‘nee’. Via de media beschuldigen ze elkaar van vertragingstactieken. Gisteren werd bekend dat er onderhandeld gaat worden over een algemeen verdrag over wederzijdse hulp bij strafzaken. Voor dit is ondertekend, zal enige tijd zijn verstreken.

Assange zou „zo snel mogelijk willen worden ondervraagd”, zei advocaat Per Samuelsson tegen het Franse persbureau AFP. De Australiër zou ook „niet denken in verjaringstermijnen”.

De WikiLeaks-oprichter vult zijn dagen met werk. Hij presenteerde onder meer een interviewprogramma voor zender Russia Today. Van filmmaker Ken Loach kreeg hij een loopband, en Assange heeft een lichtkanon om daglicht na te bootsen. Zijn verblijf beschreef hij eens „alsof je in een ruimtestation zit”.

De Britten raken onderwijl steeds gefrustreerder. De bewaking van de Ecuadoriaanse ambassade kostte tussen 2012 en 2014 al 7,1 miljoen pond (10 miljoen euro). „Dit blijft een erg onbevredigende en dure toestand”, zei staatssecretaris van Buitenlandse Zaken, Hugo Swire.

Als de Zweden en de Ecuadoranen het niet eens worden – en Assange het nog vijf jaar volhoudt – dan verjaart ook de vierde, en meest ernstige beschuldiging van verkrachting. WikiLeaks-woordvoerder Kristinn Hrafnsson zei gisteren tegen The Times dat het „absoluut belachelijk” was te suggereren dat de patstelling nog zolang kan duren.