‘Na paarden zijn mensen aan de beurt’

Dat zei de voorzitter van Stichting Zinloos Geweld Tegen Dieren in De Telegraaf

illustratie Martien ter Veen

De aanleiding

Dit jaar zijn bij de politie tot nu toe 31 gevallen van paardenmishandeling gemeld. Maandag werd in Haarlo nog een gewond paard gevonden. Vorige week luidde de voorzitter van de Stichting Zinloos Geweld Tegen Dieren de noodklok in De Telegraaf. „Het is een kwestie van tijd voordat paardenbeulen, die op dit moment door het hele land dieren toetakelen, zich gaan vergrijpen aan mensen”, citeerde de krant Henk ten Napel. Dat klonk wel heel stellig. Als we hem erover bellen, neemt Ten Napel er geen woord van terug. Ook niet van de kop ‘Na paarden zijn mensen aan de beurt’. Daarom checken we of het klopt dat een paardenbeul vroeger of later ook mensen zal mishandelen.

Waar is het op gebaseerd?

Ten Napel verwijst in De Telegraaf naar de Amerikaanse wetenschapper Frank R. Ascione, die onderzoek doet naar het verband tussen dierenmishandeling en geweld tegen mensen en concludeerde dat die twee vaak hand in hand gaan. Ook correspondeerde Ten Napel met de ‘Beul van Twente’, de tbs’er Rudolf K., die in 2005 veroordeeld werd voor de moord op een zwerver. K. begon ooit met dieren en hakte uiteindelijk bij de man die hij vermoordde ook nog de penis af. Volgens Ten Napel past deze zaak in de theorie dat dierenbeulen uiteindelijk geen kick meer krijgen van weerloze dieren, en die dan bij mensen hopen te vinden. „En ze voeren dan vaak dezelfde handelingen uit.”

En, klopt het?

We mailen Ascione, de auteur van The International Handbook of Animal Abuse and Cruelty. Hij stuurt als antwoord een artikel terug van Glenn D. Walters, een onderzoeker aan Kutztown University, die veertien studies vergeleek en op basis daarvan een aantal waardevolle dingen zegt. Dat dierenmishandeling het voorportaal is van agressie jegens mensen heet in zijn vak de ‘violence graduation hypothesis’: dierenbeulen promoveren als het ware tot mensenbeulen. Maar het ‘bewijs’ daarvoor leunt volledig op kleine aantallen misdaadzaken. Bijvoorbeeld: van 354 seriemoordenaars in een studie had 21 procent (als kind) dieren mishandeld. Alleen: wat zegt dat? De meeste (adolescente) dierenbeulen, zegt Walters, zullen nooit een mens mishandelen en er zijn talloze geweldsdelinquenten die niet naar dieren omkijken. Bovendien hoeft dierenmishandeling niet vóór mensenmishandeling te komen, andersom gebeurt het ook.

Het lastige is vooral dat het onderzoek zo beperkt is: omdat onderzoekers het moeten doen met veroordeelde geweldsplegers, omdat de definities van ‘wreedheid jegens dieren’ en ‘geweldsmisdrijf’ zo breed zijn, omdat bijna alle onderzoeken terugredeneren vanuit veroordeelde plegers in plaats van de ontwikkeling op lange termijn te volgen van jonge dierenbeulen. Je kunt dus eigenlijk maar één ding zeggen: dat dierenmishandeling veelal onderdeel is van een gedragsstoornis. En dat je gewaarschuwd moet zijn als je een kind of puber dieren pijn ziet doen, omdat er mogelijk een wereld van problemen achter schuilt die tot erger kan leiden. En ja, de kans bestaat dat een paardenbeul op een dag een mens iets zal aandoen.

In Nederland is nauwelijks onderzoek gedaan naar de voorspellende waarde van dierenmishandeling voor het verloop van de geweldscarrière van de plegers. Hoogleraar antrozoölogie Marie-José Enders (Open Universiteit) keek wel naar het omgekeerde, of gewelddadige types hun agressie ook op dieren botvieren. En niet geheel verrassend blijkt dat waar sprake is van huiselijk geweld vaak ook dieren mishandeld worden. Gevraagd of mensen die als dierenbeul beginnen daarna mensen zullen mishandelen, zegt Enders: „Dierenmishandeling is een rode vlag, een indicator. Er zijn dierenbeulen die zich uiteindelijk ook aan mensen zullen vergrijpen. Maar er is geen een-op-een-relatie: niet iedere dierenbeul ontwikkelt zich tot iemand die mensen mishandelt.”

Conclusie

Dierenbeulen mishandelen soms ook mensen, en geweldsplegers vergrijpen zich ook vaak aan dieren – dat is uit allerlei onderzoeken gebleken. Maar dat dierenbeulen zich uiteindelijk ook aan mensen vergrijpen, is geen wetmatigheid. We beoordelen de stelling van Henk ten Napel daarom als onwaar.

Ook een bewering zien langs komen die je gecheckt wilt zien? Mail nextcheckt@nrc.nl.