Hoeveel alimentatie betaalt de buurman?

Wie verdient wat, wie heeft zijn studieschuld nog niet afbetaald? In overheidsnetwerk Suwinet is het te vinden. Het systeem heeft zoveel gebruikers dat niet na te gaan is wie gegevens lekt. Ook (incasso-) bedrijven hebben toegang.

„Het gaat alles bij elkaar om afschuwelijk grote bedragen, en gemeenten hebben al zo weinig mensen beschikbaar,” verzucht directeur en oprichter John van Veen van incassobedrijf Cannock Chase. „Door alle ophef over de privacy wordt het incasseren van gemeentelijke vorderingen nu moeilijker, en dat kost de overheid uiteindelijk geld. Het is gewoon een politiek spel.”

Zo’n 90 gemeenten of samenwerkingsverbanden van gemeenten huren Cannock Chase op dit moment in voor het innen van moeilijk inbare vorderingen. Het gaat daarbij vooral om schulden van uitkeringsgerechtigden.

Als het sociale diensten niet lukt om binnen afzienbare tijd (meestal een half jaar) te veel betaalde uitkeringen, toeslagen of boetes terug te vorderen bij cliënten, kunnen die ervoor kiezen een incassobureau als Cannock Chase in de arm te nemen. Dat werkt vaak op no-cure-no-paybasis. Lukt het een bedrijf een gemeentelijke vordering te innen, dan krijgt het een deel van de opbrengst. Zo niet, dan kost het de gemeente niets.

Dat is aantrekkelijk voor overheden. En vreemde ogen dwingen, zegt Van Veen. Bovendien hebben veel gemeenten niet voldoende personeel of expertise in huis om de vorderingen goed te kunnen innen.

En zo kan het zijn dat medewerkers van Cannock Chase in opdracht van een gemeente betalingsregelingen met inwoners overeenkomen, en ook andere taken uitvoeren die in het verleden door ambtenaren werden uitgevoerd. Dat gebeurt niet alleen in het sociale domein: een groeiend deel van de publieke dienstverlening wordt verricht door uitzendkrachten of extern ingehuurde ambtenaren.

Problematisch wordt het zodra deze externe krachten zich te nadrukkelijk op het werkterrein van de overheid begeven. Of wanneer die inzage krijgen in privacygevoelige databestanden en gegevens van burgers die alleen voor gemeente-ambtenaren toegankelijk zouden moeten zijn.

En dat is nu het geval, schrijft de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) in een brandbrief die eind juli is verzonden. Commerciële bedrijven hebben volgens de VNG te eenvoudig toegang tot het allesomvattende databestand Suwinet, en zouden daardoor ongeclausuleerd naar gevoelige informatie kunnen zoeken.

Daarmee is de privacy van alle Nederlanders in het geding. Door de koppeling van een groot aantal overheidsbestanden bevat Suwinet actuele en accurate gegevens over inkomens, wagenpark, echtscheidingen en financiën van iedereen die een burgerservicenummer heeft. Dat geldt voor uitkeringsgerechtigden, maar ook voor bekende Nederlanders. Het komt dan ook voor dat er in Suwinet gezocht wordt naar het inkomen van zanger Marco Borsato.

Suwinet is, dankzij de schat aan gegevens, razend populair. Maandelijks worden de gegevens van circa 680 duizend mensen opgevraagd via Suwinet. Meer dan 24 duizend mensen hebben volgens dit rapport toegang tot het systeem, waardoor de kans op lekken groot is. Het feit dat digitaal wordt bijgehouden wie welk dossier heeft opgevraagd, is volgens beveiligingsexperts onvoldoende garantie.

De vraag is of misbruik van Suwinet plaatsvindt bij gemeenten, of bij de bedrijven die in opdracht van de gemeenten werken. Van Veen van Cannock Chase denkt het eerste. „Wij zijn het braafste jongetje van de klas, maar worden nu gestraft voor het feit dat gemeenten hun zaken niet op orde hebben.”

Geschrokken door de brandbrief van de VNG hebben de afgelopen weken tientallen gemeenten de toegang van Cannock Chase tot Suwinet stopgezet. Het bureau kan daardoor tot nader order geen inkomens- of persoonsgegevens uit dit databestand halen, zegt Van Veen.

„Dat is voor ons werk lastig. Wij gebruiken het bijvoorbeeld om te toetsen of een uitkeringsgerechtigde 25, 50 of 100 euro per maand kan terugbetalen. Maar uiteindelijk is deze onrust vooral slecht nieuws voor de gemeentebegrotingen. Wij zullen op zoek moeten naar omslachtiger en duurdere manieren om geld te incasseren bij een moeilijke doelgroep.”

De VNG heeft daar weinig boodschap aan. In de brandbrief oppert de koepel dat gemeenten voortaan weer zelf alle persoonsgegevens uit Suwinet moeten halen, of dat Cannock Chase met papieren dossiers gaat werken, en met datasets waarin grote hoeveelheden gevoelige informatie zijn zwartgelakt.

Van Veen: „Het is een maatregel die niet werkt. Bedrijven gaan vaak beter met privacy om dan overheden. En toch krijgen wij nu de schuld.”