De Zwitsers spraken – nu moet alleen Brussel nog even meewerken

De Zwitsers willen de instroom van EU-burgers kunnen beperken. Brussel voelt daar niets voor. Een topdiplomaat moet Europa vermurwen.

Onderhandelaar De Watteville

De Zwitserse regering maakt zich grote zorgen over haar relatie met de Europese Unie. Die bevindt zich op een dieptepunt sinds de bevolking zich in 2014 in een referendum uitsprak tegen ‘massa-immigratie’ en daarmee voor een quotumregeling voor buitenlanders – ook als ze uit de Europese Unie komen. En omdat referenda in Zwitserland nu eenmaal heilig zijn, kan de regering niet anders dan onderhandelen met Brussel over een aanpassing van de regels.

Europa geeft tot nu toe geen krimp. Eerder dit jaar zei de voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker tijdens een bezoek van de Zwitserse president Simonetta Sommaruga dat de standpunten ver uiteen liggen en dat „intensief overleg” nodig is.

Gisteren benoemde de Zwitserse regering daarom Jacques de Watteville als toponderhandelaar. Hij was al verantwoordelijk voor het financiële overleg met Brussel, maar zal voortaan alle gesprekken coördineren, en hij krijgt de eindverantwoordelijkheid. Watteville, die van 2007 tot 2012 EU-ambassadeur was en de Brusselse bureaucratie daardoor goed kent, wacht een bijna onmogelijke taak. Wat zijn de belangrijkste dossiers?

1 Het zoeken van een compromis over vrij verkeer van personen.

Zwitserland doet mee aan de interne Europese markt en dus moeten Europese goederen en werknemers ongehinderd de grens met Zwitserland over kunnen. Voor een op de export gericht land is dat ook heel belangrijk.

Maar de bevolking heeft zich, op initiatief van de rechts-populistische en anti-Europese Zwitserse Volkspartij, in februari vorig jaar uitgesproken voor het beperken van de immigratie. Vooral de groeiende toestroom van Oost-Europeanen is veel Zwitsers een doorn in het oog. In 2017 moet het referendum in wetgeving zijn omgezet.

Maar Brussel weigert concessies te doen. Niet zo lang geleden herhaalde het Europees Parlement dat aan het vrije verkeer niet getornd kan worden. De Zwitsers moeten zelf maar bedenken hoe ze dit probleem willen oplossen, zei de Duitse christen-democratische Europarlementariër Andreas Schwab.

2 De manier waarop geschillen worden beslecht.

Als Zwitserland zich in de ogen van Brussel niet houdt aan Europese wetgeving, kan het Hof in Luxemburg daarover een oordeel vellen. Maar de Luxemburgse rechters kijken volgens de Zwitserse regering alleen of de EU-regels worden toegepast. Zwitserland zou liever een onafhankelijke instantie hebben, die wat gevoeliger is voor de Zwitserse argumentatie.

3 Nieuwe afspraken over meebetalen aan het cohesiefonds.

De Europese Unie financiert projecten in arme lidstaten. Zwitserland betaalt daaraan mee, maar het land heeft geen invloed op de besteding van die gelden. In een nieuwe onderhandelingsronde moet worden gesproken over de Zwitserse bijdrage.

4 Meer samenwerking op economisch en cultureel gebied.

Als de onderhandelingen mislukken vreest Zwitserland te worden buitengesloten op andere terreinen, zoals de Europese energiemarkt en samenwerken op het gebied van cultuur en wetenschap.