Alleen pooiers en klanten profiteren

Amnesty wil sekswerk uit de illegaliteit halen. Maar door prostitutie een mensenrecht te noemen maakt de organisatie zich ongeloofwaardig, betoogt Renate van der Zee.

Illustratie Studio NRC.Next (vrij naar Opland) Illustratie studio NRC.next (vrij naar Opland)

Is prostitutie een mensenrecht? Amnesty International lijkt te denken van wel. Deze week besloot de mensenrechtenorganisatie om te gaan lobbyen voor wereldwijde decriminalisering van prostitutie. Amnesty wil dat prostituees niet langer vervolgd worden en dat is uitstekend. Maar het grote probleem is dat zij ook wil dat de personen die van prostituees profiteren – seksexploitanten en sekskopers – vrijuit gaan. Amnesty zet hiermee haar geloofwaardigheid als mensenrechtenorganisatie op het spel.

Waar Amnesty toe oproept, is eigenlijk een volledige legalisering van de seksindustrie. Daar hebben wij in Nederland ruime ervaring mee sinds het afschaffen van het bordeelverbod in 2000. Deze maatregel is indertijd met de beste bedoelingen doorgevoerd. Maar uit overheidsevaluaties en politierapporten is gebleken dat de legalisering niets heeft opgeleverd. De positie van prostituees is er niet door verbeterd, de omstandigheden waaronder zij moeten opereren zijn niet veiliger geworden en mensenhandel is er niet door verdwenen, integendeel. Een keiharde mensenhandelaar als Saban B. kon jarenlang in verschillende Nederlandse steden ongehinderd tientallen vrouwen uitbuiten. En zijn slachtoffers stonden achter legale ramen.

Amsterdam is een belangrijke bestemming voor mensenhandelaren en het is goed mogelijk dat de legalisering daaraan heeft bijgedragen. Volgens een onderzoek van onder meer de London School of Economics uit 2012 leidt legalisering tot een groei van de prostitutiemarkt en tot een toename van gedwongen prostitutie. „Legale prostitutie”, stelden de onderzoekers „leidt tot een groter aantal gerapporteerde gevallen van mensenhandel”. De enigen die iets winnen bij legalisering van prostitutie zijn de pooiers en de sekskopers. En dit is het beleid dat Amnesty International adviseert aan de wereld.

Amnesty zegt dat het haar zuiver te doen is om de mensenrechten van prostituees. In een filmpje dat de organisatie deze week op internet heeft gezet, stelt een woordvoerder dat wetten tegen seksexploitanten en sekskopers juist gevaar opleveren voor prostituees, bijvoorbeeld omdat het hen ondergronds zou drijven.

Maar het grootste gevaar voor prostituees vormen nou juist de figuren die van hen profiteren. Van hen hebben prostituees het meest te vrezen als het gaat om uitbuiting en geweld. Wetten bieden een belangrijke mogelijkheid om deze types aan te pakken. Deze wetten afschaffen doet de gevaarlijke boodschap uitgaan dat prostitutie iets normaals is en dat mannen het recht hebben om op welke manier dan ook hun seksuele lust altijd bevredigd te zien.

In haar beleidsvoorstel stelt Amnesty dat je mensenhandel volledig los moet zien van de zogenoemde vrijwillige prostitutie. Als het om betaalde seks tussen volwassenen die daar vrijwillig voor kiezen gaat, is er volgens Amnesty niets aan de hand. Dit is een naïeve gedachte. Want dit soort vrijwilligheid is betreurenswaardig ver te zoeken in de prostitutiewereld.

Het is ernstig dat een mensenrechtenorganisatie weigert in te zien dat er voor de overgrote meerderheid van de prostituees in de wereld geen vrije keuze is geweest en nooit zal zijn. Prostitutie ontstaat vanuit ongelijkheid. Ongelijkheid tussen vrouwen en mannen, ongelijkheid tussen arm en rijk, tussen kansloos en geprivilegieerd, tussen zwart en wit.

Soms komen vrouwen in de prostitutie door toedoen van een pooier, door een ‘vriend’ die hen manipuleert, soms hebben traumatische gebeurtenissen of tragische omstandigheden in hun leven de drempel tot de prostitutie verlaagd, maar voor heel veel vrouwen in de wereld is bittere armoede de reden dat zij de prostitutie zijn ingestapt. Het is simpelweg een manier om te overleven. Waar is hier de vrije keuze?

Dit beleid voelt als verraad

Het is geen mensenrecht om je te mogen prostitueren. Het is een mensenrecht om je niet te hoeven prostitueren. Daarom voelt Amnesty’s nieuwe beleid als verraad. Je zou verwachten dat een mensenrechtenorganisatie aan de kant zou staan van de prostituees, maar in plaats daarvan kiest zij voor het propageren van een beleid dat seksexploitanten en sekskopers beschermt en waarvan bewezen is dat de vrouwen er niets mee opschieten.

Amnesty’s standpunt heeft dan ook overal ter wereld geleid tot verontwaardiging. Feministen, vrouwenrechtenorganisaties, maar ook beroemdheden als Meryl Streep, Emma Thompson, Lena Dunham en Kate Winslet hebben Amnesty met klem gevraagd dit beleid niet door te voeren. Zelfs de Amerikaanse oud-president Jimmy Carter heeft een open brief aan Amnesty gestuurd waarin hij zijn zorg uitsprak en de organisatie verzocht om trouw te blijven aan haar missie. Op Twitter wordt al dagenlang heftig gediscussieerd. Daar wordt ook opgeroepen om te stoppen met doneren aan Amnesty. Talloze organisaties hebben inmiddels hun afkeuring en verslagenheid uitgesproken over Amnesty’s beslissing.

Behalve schade aan prostituees, een van de meest kwetsbare groepen in de wereld, brengt Amnesty dus ook schade toe aan zichzelf. Een organisatie die op zoveel goodwill kon rekenen, valt in de ogen van veel mensen die zijn begaan met het lot van prostituees, nu van zijn voetstuk.