Of stalkingzaak escaleert is niet te voorspellen

De vrouw die maandag werd doodgeschoten, had al diverse keren aangifte gedaan van bedreiging.

De 37-jarige man die zich gisteren bij de politie meldde voor het doodschieten van een 28-jarige vrouw, afgelopen maandag bij het TweeSteden ziekenhuis in Waalwijk, was „een bekende” van haar, zegt de politie. Ze had verschillende keren aangifte gedaan van bedreiging. De man is aangehouden als verdachte.

Volgens bekenden van de vrouw gaat het om haar ex-vriend. Vier weken geleden maakte ze het met hem uit, zei haar huidige vriend tegen Omroep Brabant. Ze zou „vijf cd-roms met dreigmails en telefoontjes” van hem hebben afgeleverd bij de politie. Ook twee andere vrouwen zouden aangifte tegen de man hebben gedaan. De politie gaat intern onderzoek doen naar deze aangiften.

De meeste stalkingzaken spelen tussen ex-partners, zegt Suzan van der Aa, docent aan Tilburg University en gespecialiseerd in stalking en geweld tegen vrouwen. Daders zijn vooral mannen (80 procent).

Stalking- en bedreigingszaken zijn niet makkelijk op te lossen. Sommige slachtoffers durven geen aangifte te doen: dat kan de dader nog bozer maken. En als er kinderen zijn, willen ze niet dat de ex een strafblad krijgt. Om een stalker te vervolgen moet bovendien sprake zijn van stelselmatig gedrag, zegt Van der Aa. „Er moeten behoorlijk wat incidenten zijn geweest en die moet je ook allemaal hard kunnen maken.” Daarom wordt vaak eerst een dossier opgebouwd. Bij bedreiging is maar één incident nodig.

Ook bij meer aangiften is het voor de politie lastig inschatten wanneer een zaak escaleert. „Zij kunnen niet iedereen 24 uur per dag beschermen. Ze maken een risicotaxatie.” In een van haar studies vertelden sommige vrouwen dat ze zich niet serieus genomen voelden door de politie, zegt Van der Aa. „Maar slachtoffers nemen soms zelf ook contact op met hun ex, zegt de politie. Dat maakt een zaak moeilijker.” Ze benadrukt dat aangifte ook vaak wél een succesvolle afloop kent.

Dan is er nog de route zonder politie: via de civiele rechter, die een straat- of contactverbod kan opleggen. Een mogelijk kostbare route, met bovendien risico op verdere escalatie. Van der Aa: „Alle stappen die je neemt kunnen ook tegen je werken.”

En zelfs al wordt een dader vervolgd, dan is het nog niet zeker dat het stalken of bedreigen ophoudt. Soms scheelt het als een dader een nieuwe relatie krijgt. Al bestaan er ook ‘serie-stalkers’ die bij een nieuwe relatie weer in de fout gaan. Gemiddeld duurt een stalkingepisode twee jaar.

De maximale straf voor stalking is drie jaar, voor bedreiging twee jaar. Maar daders krijgen vaak een taakstraf en een voorwaardelijke gevangenisstraf, zegt Van der Aa. Of een straat- of contactverbod. „Maar daar blijkt handhaving moeilijk. Overtreding kan niet worden bewezen, of daders krijgen alleen een waarschuwing.”

Het fenomeen ‘stalking’ kwam begin jaren 90 in het vizier van media en wetenschap, nadat de Amerikaanse actrice Rebecca Schaeffer was doodgeschoten door een fan. In Nederland werd stalking in 2000 strafbaar. Cijfers zijn er niet, maar het vermoeden bestaat dat dit soort zaken de afgelopen decennia is toegenomen.

De mogelijkheden voor stalking zijn door internet en mobiele telefonie groter. Een andere verklaring is de toegenomen participatie van vrouwen op de werkvloer waardoor ze veel meer mensen ontmoeten die een potentiële stalker kunnen zijn, zegt Van der Aa. Ook duren relaties korter.

Wat kun je als slachtoffer doen? Negeer de dader zo veel mogelijk, zegt Van der Aa. „Want elke reactie wordt gezien als: ah, ik heb weer contact.” Als er kinderen in het spel zijn, is dat onmogelijk. „Probeer alles te registreren.” Sommige mensen verhuizen en veranderen hun naam. Maar zelfs die tactiek is niet per se succesvol. Van der Aa kent een vrouw die verhuisde en haar sociale contacten zo goed als verbrak. „Daar wist hij haar alsnog op te sporen.”