Urgenda een gevaar? Nee, en de feiten liegen echt niet

Urgenda is boodschapper in klimaatdebat, schrijft Marjan Minnesma.

Lucas Bergkamp, strategisch adviseur van vele (fossiele energie-) bedrijven schreef op 31 juli in deze krant dat de uitspraak van de rechtbank Den Haag in onze klimaatzaak een gevaar is voor de rechtsstaat. Bergkamp gaat in zijn redenering niet in op de inhoud van de zaak, maar probeert alleen de boodschapper – de rechtbank – zwart te maken.

Laten we dan eens kijken naar de rol van de rechter in de rechtsstaat. Wij hebben democratisch tot stand gekomen wetgeving, die de rechter de bevoegdheid geeft te beslissen in rechtsgeschillen. Het behoort tot de taak van de rechter om burgers te beschermen tegen overheden. Dat is een wezenlijk onderdeel van de Trias Politica, ons stelsel waarin we een evenwicht zoeken tussen de staatsmachten, waarbij de rechter rechtsbescherming biedt en rechtsgeschillen beslecht als een burger daarom vraagt. De rechter moet een oordeel vellen.

De rechterlijke macht beslist over de feiten die worden voorgelegd. De rechterbank verzint niets zelf, ze beoordeelt wat wordt voorgelegd. De rechter kijkt naar de feiten die Urgenda naar voren brengt en constateert dat de Staat die niet betwist. Daarmee staan ze vast. Dus net als Obama, vele grote bedrijven, de Wereldbank, de paus en 194 andere landen erkent de Nederlandse regering dat klimaatverandering door de mens wordt veroorzaakt en dat we moeten voorkomen dat de temperatuur op aarde met meer dan twee graden stijgt.

De Nederlandse regering heeft in een brief aan Urgenda toegegeven dat klimaatverandering een urgent probleem is en dat industriële landen (zoals Nederland) hun uitstoot van broeikasgassen zouden moeten terugbrengen met 25 tot 40 procent in 2020. Deze ondergrens van 25 procent werd vastgesteld met behulp van de wetenschap, maar is door 195 landen erkend en vastgelegd en wordt door de Nederlandse overheid helemaal niet betwist. Dus er is hier helemaal geen rechter die eigen oordelen velt of zich voor karretjes laat spannen. De feiten zijn keihard en helder en niet aangevochten.

Het is gevaarlijk als de temperatuur op aarde met meer dan twee graden stijgt. De gevolgen van klimaatverandering zijn enorm en worden al deze eeuw gevoeld door de jongeren van nu, en de Staat betwist dat niet. Als Nederland erkent dat zij haar eigen bijdrage moet leveren aan het voorkomen van die gevaarlijke klimaatverandering en de ondergrens zelf heeft gelegd bij 25 procent uitstootreductie in 2020, dan is de conclusie voor een rechter die de feiten beoordeelt onontkoombaar: er dreigen grote gevaren voor Nederlandse burgers.

De Staat kan bijdragen aan het voorkomen van deze gevaren en heeft zelf een ondergrens gesteld, maar hij weigert dat minimumniveau om te zetten in beleid. De Staat kiest ineens voor een doelstelling van 16 procent reductie. De Staat voldoet dus niet aan zijn zorgplicht, constateert de rechtbank op grond van de aangedragen feiten. En beveelt de overheid maatregelen te nemen die leiden tot het zelf gestelde minimum. Volkomen rechtstatelijk.

Bergkamp beweert dat iedereen nu voor elk wissewasje naar de rechter kan stappen als het beleid hem niet bevalt, maar dat is nu juist niet zo, want het hele complex rondom klimaatverandering is uitzonderlijk en geldt niet voor door hem aangedragen problemen zoals straling door telefonie of afvalverbranding.

Nederland stond aan de wieg van het klimaatverdrag dat al begin jaren ’90 werd gesloten. Uiteindelijk werd dat door bijna alle landen van de wereld ondertekend en onderbouwd met het meest uitgebreide wetenschappelijke proces dat we kennen en dat geen enkel ander onderwerp of dossier op deze wijze heeft. Duizenden wetenschappers leggen elke vijf tot zeven jaar alle kennis die in de periode daarvoor is vergaard, bij elkaar en maken de balans op.

Dat wordt weer door experts van die 195 landen beoordeeld en samen komen ze tot conclusies. Op basis van deze kennis, die Nederland erkent en onderstreept, komt de rechter tot een oordeel. Het feit dat klimaatverandering daarnaast ook een onderwerp is waarover men het politiek niet altijd met elkaar eens is, laat onverlet dat de rechter dit rechtsgeschil kan beslechten.

Als je het niet eens bent met die beslissing is het al te makkelijk de boodschapper aan te vallen. Dat is jammer: de gevolgen van klimaatverandering zullen groot en veelal onomkeerbaar zijn. Laten we liever samen aan de slag gaan.