Happy Birthday laten horen? Dat gaat je geld kosten

Volgens het Guinness Book of Records is het het meest gezongen lied in de Engelse taal. Maar wil je ‘Happy Birthday to You’ in je film of tv-reclame gebruiken? Dan moet je betalen. Ook in Nederland. Platengigant Warner Music Group heeft namelijk de rechten over het nummer en verdient jaarlijks miljoenen dollars aan talloze commerciële uitvoeringen ervan.

En daar is een groep Amerikaanse kunstenaars het niet mee eens. Ze spanden een rechtszaak aan tegen Warner en door een vorige maand opgerakeld stoffig, geelgebladerd liedjesboek uit 1922 dreigt de platenmaatschappij die miljoenen mis te gaan lopen.

1. ‘Happy Birthday to You’ is toch gewoon publiek domein?

Niets is minder waar. Warner betaalde in 1988 liefst 25 miljoen dollar voor de rechten op het nummer aan het bedrijfje Birchtree Limited. Heb je zelfs ook maar een ludiek idee voor een ansichtkaart die bij het openklappen het nummer ten gehore brengt? Dan wil Warner geld zien. Het is onduidelijk hoeveel ze er precies mee verdienen, maar volgens de advocaten van de kunstenaars houden ze jaarlijks minstens twee miljoen dollar (1,83 miljoen euro) aan de copyrights over.

2. En dat kan zomaar?

Ja, en dat ligt aan de (ingewikkelde) geschiedenis van het nummer. De melodie van het lied werd in 1893 gecomponeerd door de zusjes Mildred en Patty Hill, twee kleuterschooldocenten uit Kentucky. Oorspronkelijk was de tekst “Good Morning to All”, maar in de jaren erna groeide het uit tot een verjaardagswijsje. In 1935 was het zo populair geworden dat de uitgever van de zusjes Hill het nummer liet registeren. Via een aantal bedrijven kwamen de rechten bij Warner terecht, die nog tot minstens 2030 geldig zijn.

3. En wie vechten dit aan?

Een groepje kunstenaars van wie documentairemaker Jennifer Nelson de voornaamste is. In 2013 was ze bezig met een film over de geschiedenis van het lied toen er een rekening van Warner op de deurmat viel: 1500 dollar omdat het nummer in haar werk te horen is. Toen besloot ze een rechtszaak tegen de platenmaatschappij aan te spannen.

Nelson en haar medestanders hekelen de zaak als een uitwas van de Amerikaanse copyrightcultuur; een lied dat gemeengoed is en wiens componisten al decennialang dood zijn, maar waar grote bedrijven nog steeds miljoenen dollars aan weten te verdienen – dat kan toch niet?

Ze beroepen zich op het werk van Robert Brauneis, hoogleraar in de rechten aan de George Washington University Law School. Brauneis publiceerde al eerder een kritisch artikel over de copyrightclaim van Warner. Omdat de gezusters Hill “Good Morning to All” schreven en niet “Happy Birthday to You” is Warners claim volgens hem niets waard.

Een liedjesboek uit 1922 dat vorige week werd gevonden, lijkt nu verandering in de zaak te gaan brengen.

4. Wat staat er dan in dit boek?

De advocaten van Nelson en haar medestanders duikelden het boek op in de universiteitsbibliotheek van Pittsburgh. Volgens hen is daarin onder meer te zien dat terwijl alle andere composities in het boek een copyright-kenmerk hebben, het werk van de zusjes Hill dat niet heeft. Tot nu toe was daar geen bewijs voor. Volgens de advocaten van de aanklagers betekent dit dat onder de wetten die in 1922 golden, het werk rechtenvrij is.

De uitslag van de rechtszaak wordt de komende weken verwacht. Winnen Nelson en haar kompanen, dan verliest Warner de rechten over het lied. Bovendien volgt er dan een nieuwe zaak over hoeveel de platenmaatschappij van de gewonnen inkomsten moet terugbetalen aan de voormalige gebruikers ervan.