Dr. Dre blijft de meester

Compton, het derde soloalbum van Dr. Dre, is een sterke, soms duizelingwekkende plaat. De succesvolste hiphopproducer aller tijden neemt je mee naar zijn hometown.

Dr. Dre kondigde zijn nieuwe album vorige week aan in zijn radioshow. Foto SCOTT COUNCIL / UNIVERSAL MUSIC

Zelf noemt de 50-jarige hiphopmaestro André ‘Dr. Dre’ Young uit Compton, Californië zijn nieuwe plaat zijn ‘grand finale’. Toch klinkt het vrijdag online verschenen Compton – het fysieke album verschijnt 21 augustus – niet als een sluitstuk. Ruim drie decennia nadat Dr. Dre als dj in zijn woonplaats Compton en als lid van World Class Wreckin’ Cru bekendheid verwierf, kijkt hij met nieuw talent om zich heen nog steeds nadrukkelijk vooruit. De gelouterde Dr. Dre is hongerig, alert en fris.

Hij kondigde zijn nieuwe album vorige week zelf aan in zijn radioshow op Apple Music – de muziekstreamingdienst die Apple optuigde nadat het Dr. Dre en het mede door hem opgerichte Beats Electronics inlijfde. En, oh ja, de plaat die hij ons sinds 2002 beloofde, het eindeloos uitgestelde en mythisch geworden Detox, heeft hij geschrapt, vertelde de producer tussen neus en lippen door. „Ik heb er hard aan gewerkt maar het was niet goed genoeg.”

Zo verzette Dr. Dre in één keer de bakens. Ineens was zijn derde soloalbum niet meer een jarenlang stagnerend project maar een nieuwe, in kort tijdsbestek opgenomen plaat; muzikaal en inhoudelijk actueel, en op moderne wijze vlak voor verschijning aangekondigd – zonder singles, videoclips of verdere promotie.

In zijn radioprogramma vertelde Dr. Dre dat hij zijn creatieve inspiratie terugvond op de set van de speelfilm Straight Outta Compton – de binnenkort te verschijnen en door hem mede-geproduceerde biografische film over N.W.A., de spraakmakende rapgroep waarmee Dr. Dre eind jaren tachtig internationaal succes had. N.W.A. was een van de vele hoogtepunten in Dr. Dre’s cruciale carrière. Met solodebuut The Chronic en protegé Snoop Dogg populariseerde Dr. Dre begin jaren negentig de razend populaire melodieuze G-Funk, en hij lanceerde de carrières van megasterren als Snoop Dogg, Eminem, 50 Cent, The Game en Kendrick Lamar.

Ongeopende cheques

Op Compton kijkt Dr. Dre terug op zijn successen – „I still got Eminem cheques I ain’t opened yet” – maar het is geen nostalgisch album. Dr. Dre is ook op zijn ‘solo’-albums vooral producent, visionair en verbindende schakel. De vaak jonge artiesten met wie hij werkt, beïnvloeden zijn muziek en werkwijze.

Ook op Compton gaat Dr. Dre met nieuw talent op zoek naar een nieuw geluid. Gedroomd zijn de samenwerkingen met zijn 28-jarige protegé Kendrick Lamar in het kielzog van diens sterke To Pimp a Butterfly. In ‘Deep water’ beschrijven de twee hoe ze zijn gevormd door Compton. Dr. Dre werd er een meedogenloze artiest, vertelt hij, die zich niets laat vertellen en tot grote angst van ouders wereldwijd jongeren beïnvloedde met zijn muziek. Kendrick ontsnapte maar net aan de peer pressure van de gangcultuur, die om hem heen jongeren opslokt die nauwelijks weten waar ze aan beginnen. Wie redt de mensen uit Compton? Waar is een lifeguard wanneer je die nodig hebt? We horen iemand verdrinken, om hulp schreeuwen, naar adem happen. „I can’t breathe”, schreeuwt hij – een directe verwijzing naar de noodkreet van Eric Garner (43) die door grof politiegeweld om het leven kwam.

Compton is een meer politieke plaat dan het eerdere solowerk van Dr. Dre. Op het mede door DJ Premier geproduceerde ‘Animals’ bezingt de talentvolle rapper, zanger en muzikant Anderson Paak hoe hij in een wereld vol ‘bloed op het cement (en) rouwende zwarte mensen’ zijn zoon stevig vasthoudt en recht in de ogen kijkt. „De politie komt hier niet”, zingt Paak. „Ze zeggen dat we allemaal beesten zijn.”

De media doen de camera pas aan wanneer er gereld wordt, stelt Paak, en hij hoeft geen kritiek te horen van witte mensen over opstand of geweld in zijn gemeenschap. „Jullie kennen onze pijn niet.” Wanneer Lamar op ‘Darkside/Gone’ rapt dat hij ondanks zijn succes nog steeds gezien wordt als „just another nigga” klinkt hij raak en furieus als een jonge Ice Cube.

Iedereen is hier op z’n plek

Compton is een proeve van meesterschap, met muziek die steeds van richting verandert, propvol prachtige details en met rappers die op beats van Dr. Dre op de top van hun kunnen schitteren, zoals Xzibit en Cold 187um in het overrompelende ‘Loose cannons’, en jonge rappers als King Mez, Justus en Jon Connor, niet allemaal geweldig, maar in het magistraal gemixte universum van Dr. Dre zeker op hun plek. Dr. Dre heeft een messcherp oor en weet vocalisten tot het uiterste te dwingen en producties – ook die van anderen – glashelder af te mixen. Dr. Dre kan op een hiphopalbum slechts een hi-hat laten soleren en het klinkt geweldig en opzwepend.

Zoals Dre rond 2001 in raps soms wat onwennig was wanneer hij de rijmstructuren en teksten van Eminem rapte, zo worstelt hij op Compton soms wat met de cadans van teksten waar onder anderen Lamar aan lijkt te hebben geschreven. Tegelijk is het ongekend hoe Dr. Dre zich op zijn vijftigste wederom vernieuwt als vocalist, en blijft zijn stem een geweldig, overtuigend instrument. Zo actueel als hij zelf klinkt, zo vermoeiend klinkt inmiddels Eminem – technisch briljant, maar het almaar verder opgeschroefde shock-rap-thema doet gekunsteld aan. Van de terugkeer van het gouden N.W.A.-duo Ice Cube en Dr. Dre was meer verwacht. En ook missen op deze ‘grand finale’ belangrijke namen uit Dre’s carrière.

Daartegenover klonken Snoop Dogg en The Game lang niet zo vurig als op deze plaat. Werken met Dr. Dre – de man die de soundtrack maakte waarmee diverse generaties opgroeiden – heeft voor veel rappers iets magisch. Zelfs Lamar, die net zijn eigen meesterwerk uit heeft, lijkt nóg een tandje harder te gaan.

Compton barst van het muzikale plezier en put uit hiphop, jazz, dancehall, soul en funk, maar vooral uit de rijke geschiedenis van Dr. Dre zelf. Mooi zijn de verwijzingen in samples en teksten naar de twintig jaar geleden overleden Eazy-E, de charismatische held van N.W.A. met wie Dr. Dre in de jaren voor diens dood in onmin raakte.

De speelfilm is de Hollywoodversie; Compton is Dr. Dre’s eigen, indrukwekkende verhaal over succes en verlies, zijn wereld en zijn cultuur.