De kweker vindt het een onmogelijke opgave

Nederlandse bloemen mogen alleen nog Rusland in nadat ze in een laboratorium zijn gecontroleerd op ongedierte. En dat terwijl het net zo goed ging met de export.

In de kas van chrysantenkwekerij Fred van Paassen hangen gele kleefvellen die laten zien welke beestjes zich in de kas bevinden. Foto Maarten Hartman

„Het wordt wel even zoeken hoor.” Wessel van Paassen (24) tuurt met samengeknepen ogen naar een gele plastic plaat. Op de plaat zitten tientallen vliegjes vastgeplakt aan een dunne lijmlaag. Een enkele spartelt hulpeloos. Vader Fred van Paassen (52) kijkt over Wessels schouder mee. „Ja, dat is er eentje.” Met zijn pink wijst hij naar een minuscuul rood vliegje dat aan de plaat vastgeplakt zit. Het is amper een millimeter groot.

Vader en zoon Van Paassen staan tussen zes hectare witte chrysanten in een kas in Andijk, een dorpje in Noord-Holland. De lucht is er aangenaam warm, het ruikt er zoet van de bloemen. Vader is eigenaar van Fred van Paassen Chrysanten, onderdeel van het samenwerkingsverband VannoVa Master Growers. Dagelijks oogst en verkoopt hij rond de 50.000 witte chrysanten. In de zomerperiode gaat ongeveer 20 procent van die oogst naar Rusland.

Maar daar zit nu juist het probleem. Rusland heeft sinds gisteren de grenscontroles aangescherpt. Alle bloemen uit Nederland worden aan de grens aan een ‘laboratoriumtest’ onderworpen. Volgens de Russische voedsel- en warenautoriteit Rosselkhoznadzor bevatten ze ‘bovengemiddeld veel schadelijke insecten’. Met name de Californische trips, een klein rood vliegje, zou de grote boosdoener zijn.

Het is precies dat vliegje dat vader en zoon Van Paassen aanwijzen op het gele ‘vangplaatje’. Deze plaatjes staan tussen de bloemen, om te inventariseren hoeveel van welke insectensoort er in de kas aanwezig is. Insecten worden aangetrokken door de gele kleur en komen vervolgens vast te zitten aan de lijmlaag. Een ‘scout’ van de kwekerij houdt de platen nauwlettend in de gaten en weet zo precies welke insecten er bestreden moeten worden.

De meeste vliegjes op de plaat zijn fruitvliegjes, onschadelijk voor bloemen. Maar ook de schade van die enkele Californische trips is verwaarloosbaar. „Tripsen zijn pas een probleem als het er heel veel zijn, en dat hebben wij prima onder controle”, aldus Van Paassen. Om tripsen te bestrijden zet zijn bedrijf de cucumeris in, een natuurlijke vijand van de trips. Het beestje eet de tripsen en sterft vervolgens zelf van de honger als het geen trips meer kan vinden. Zo worden de chrysanten zo goed als insectenvrij opgeleverd.

De schoonste bloemen ter wereld

Zo goed als? Ja, want helemaal insectenvrij kun je bij een natuurproduct als de chrysant niet garanderen, zegt Van Paassen. „Tenzij je met bepaalde chemische middelen gaat werken, maar dat is in Nederland niet toegestaan. Bloemen uit Nederland behoren tot de schoonste ter wereld, zowel wat chemicaliën als wat insecten betreft.” Van Paassen vindt de nultolerantie van Rusland een bijna onmogelijke opgave. „Bloemen uit alle landen kunnen dergelijke insecten bevatten, ook bij kwekers in Rusland zelf.”

Terecht of onterecht, de Russische maatregelen blijven voorlopig van kracht. En die gelden voor een aanzienlijk deel van de Nederlandse kweek. In totaal verkochten Nederlandse bloemenexporteurs afgelopen jaar voor 5,5 miljard euro aan bloemen en planten. Daarvan ging 4 procent naar Rusland, goed voor een bedrag van 225 miljoen euro. Ongeveer 150 miljoen daarvan werd verdiend met snijbloemen.

De maatregelen komen in een tijd dat het erg goed gaat met de Nederlandse bloemenexport naar Rusland. De Vereniging van Groothandelaren in Bloemkwekerijprodukten (VGB) zag de handel met Rusland de afgelopen jaren verdubbelen, ondanks de wereldwijde crisis. Directeur Robert Roodenburg: „Het zou doodzonde zijn als dat nu structureel onderuit wordt gehaald. De vraag is dan hoe lang het duurt voordat die handel weer terug is op dit niveau.”

Chrysantenkwekers hebben het hoogste risico om slachtoffer te worden van de maatregelen. Meer dan de helft van de in Nederland gekweekte chrysanten gaat naar Rusland. Roodenburg: „Als die bloemen de grens niet meer over mogen, blijven ze op de markt hangen. Dat betekent een overschot, waardoor de prijzen zakken voor alle chrysantenkwekers. Die hele sector stort dan in elkaar.”

Ook Fred van Paassen houdt zijn hart vast. Hij verkoopt jaarlijks 35 tot 40 procent van zijn chrysanten aan Russische klanten. „De prijs per tak was gisterochtend op de veiling gezakt van 24 naar 20 cent. Alleen al door de speculaties. Als dit langer dan een week aanhoudt, merk ik dat zeker in mijn omzet.” Jaarlijks verkoopt Van Paassen zo’n 17 miljoen takken.

Wat de uiteindelijke gevolgen van de Russische maatregelen zullen zijn, is voorlopig nog onduidelijk. VGB-directeur Roodenburg: „We hebben nog geen duidelijke meldingen over problemen aan de Russische grens.” De bloemen die gisteren zijn gekocht op de veiling in Aalsmeer of Naaldwijk bereikten vannacht of vanochtend pas de Russische grens. Het VGB hoopt de komende dagen meer zicht op de situatie te krijgen.