Column

De geniale analyses van Charlie Brooker

Aflevering White Bear in serieBlack Mirror.

Iemand als Charlie Brooker kennen we niet echt in Nederland. Voor een deel komt Arjen Lubach misschien nog het dichtst in de buurt.

De Britse satiricus, recensent, scenarioschrijver en televisieproducent (Reading, 1971) schreef tien jaar voor The Guardian de absurdistische en boze tv-column Screen Burn. Vanaf 2006 maakte hij voor BBC4 de vergelijkbare programma’s Screenwipe, Newswipe en Weekly Wipe. In toenemende mate ging het ook over games, films en onze hele door media en technologie gestuurde cultuur.

Voor de mede door Brooker opgerichte maatschappij Zeppotron, nu een deel van Endemol, schreef hij ook fictie, met name twee seizoenen van de serie Black Mirror, waarvan de VPRO deze zomer het tweede uit 2013 uitzendt. Elk seizoen bestaat uit drie op zichzelf staande drama’s van een klein uur, duidelijk geïnspireerd door de bovennatuurlijke televisievertellingen van The Twilight Zone (1959-64, de hoogtijdagen van de snelle veranderingen voorspellende sciencefiction).

En wat is Black Mirror voortreffelijke televisie! Brooker heeft echt een visie op de nabije toekomst en wat die complete mediatisering voor ons leven zou kunnen gaan betekenen. Vorige week zagen we in Be Right Back hoe de weduwe van een verongelukte nieuwemediaverslaafde virtueel contact met hem onderhoudt. Een database die al zijn mails, apps en tweets heeft geanalyseerd, antwoordt in zijn stijl en bewoordingen. Het gaat goed, totdat de postbode een nog in de betafase verkerende 3D-replica van de overledene bezorgt. De robot heeft ook veel porno bestudeerd.

Nog gekker (en relevanter) was gisteren White Bear. Een jonge vrouw wordt wakker met pijn in haar nek en weet niet meer wie ze is. Ze lijkt te zijn geherprogrammeerd en ziet de wereld soms in pixels uiteenvallen, zo ongeveer als een oververhitte mediabox van Ziggo/UPC.

Buiten lopen mannen met geweren die het op haar hebben gemunt. Overal zijn mensen met smartphones die haar lotgevallen zwijgend vastleggen. Een lotgenote helpt haar en legt uit wat er aan de hand is. Tv-zenders sturen de mensen aan. Mensen die altijd slecht geweest zijn grijpen nu hun kans om sadistisch te moorden. Tien procent verzet zich, de meerderheid kijkt toe en maakt selfies met de slachtoffers en de beulen.

Goed scenario, mooi bedacht. Maar dan neemt op twee derde het verhaal een totaal andere wending, als de hoofdpersoon ineens in een zaal met applaudisserend publiek terechtkomt. Een van haar medeacteurs legt uit wat er echt aan de hand is en die virtuele werkelijkheid is nog veel gruwelijker dan de kijker tot dan toe had kunnen vermoeden.

De episode is gemakkelijk te vinden, ook op YouTube, dus zal ik de geniale plotwending niet onthullen. Maar denk aan de films Groundhog Day en The Truman Show, en realiseer je dat identificatie met de hoofdpersoon ook maar een conventie is die je zou moeten wantrouwen.

Hadden we maar zo’n Brooker bij de Nederlandse televisie. Die echt begrijpt wat de gevaren en mogelijkheden zijn van de digitale revolutie en niet alleen de uiterlijke verschijnselen ervan kopieert en bespot, zoals ook dit jaar weer in het TVLAB van NPO3. Maar daarover later meer.