Zomergast Simone van Saarloos gemist? Vijf hoogtepunten

Simone van Saarloos was de derde Zomergast van dit seizoen en de jongste ooit. Filosofisch, verwarrend en gedurfd. Lees hier de hoogtepunten van de uitzending van gisteravond terug.

Simone van Saarloos. Foto NRC / Merlin Daleman

Simone van Saarloos was de derde Zomergast van dit seizoen en de jongste ooit. Presentator Wilfried de Jong sprak de 25-jarige filosofe, schrijfster en nrc.next-columniste drie uur lang over abstracties als authenticiteit, lichamelijkheid en de wil om te begrijpen, maar ook concreter over rugby en het gebrek aan vrouwelijke en niet-blanke filmregisseurs.

De fragmenten die Van Saarloos had meegenomen kwamen voor een groot deel uit documentaires, zoals de indrukwekkende Brief Encounters over fotograaf Gregory Crewdson. Politiek-filosofe Hannah Arendt kwam weer voorbij in het programma, een voorbeeld voor Van Saarloos. De speelfilms Girlhood en Kill Bill waren vertegenwoordigd en zanger Typhoon bij de viering van 200 jaar Koninkrijk.

Lees ook uit nrc.next: Onze obsessie met ‘echt’, de column van Simone van Saarloos van vandaag.

Vlak na het begin van de uitzending kwam een kijkwaarschuwing in beeld. Fragmenten na 22.00 uur zouden “mogelijk schadelijk zijn voor kinderen jonger dan 16 jaar”. Een spannende cliffhanger.

Weinig tijd, toch kijken? Hier een compilatie van fragmenten uit de uitzending.
https://www.youtube.com/watch?v=Sh7yWnAl4SU&feature=youtu.be

1. Porna en seksafspraken
Extra opmerkelijk is dan ook het eerste fragment. Uit de documentaire Headshot van Jennifer Lyon Bell kwam de scène waarin een jongen gepijpt wordt, geïnspireerd op Andy Warhols film Blowjob (1964).

De man in het fragment wacht eerst zenuwachtig op de vrouw die hem gaat bevredigen, ze hebben een kort gesprek, hebben seks en na het ‘hoogtepunt’ kletsen ze nog wat na. Noch de vrouw noch de seksuele handeling komt in beeld, maar toch: wat komt er dan na 22.00 uur?

Twitter avatar zomergasten VPRO Zomergasten Headshot is het eerste fragment vanavond in #zg15 Lees hier een interview met de regisseur http://t.co/5KzeIqa6f1 http://t.co/bQ6wCwjvJo

Van Saarloos en de VPRO maken met dit eerste fragment een statement dat lijkt te waarschuwen: ik schuw provocaties niet. De jonge filosofe wijdt uit door zich af te vragen of deze ‘porna’ (vrouwvriendelijke porno) erotisch is, en in welke mate seks aan elkaar hangt van aangeleerde ‘afspraken’. En: hoe kan het dat hoewel de man en de vrouw hebben afgesproken wat gaat gebeuren, seks toch “een plek van ongemak” is, “waar van alles kan gebeuren”? Wat is nog mogelijk binnen de afgesproken kaders?

2. Rugby, Tarantino en lichamelijkheid
Een spannend contrast met het hoofdelijke gefilosofeer vormt de lichamelijke rugbysport. Van Saarloos heeft op nationaal niveau met het damesteam meegespeeld bij de Rugby Sevens in Leiden. We krijgen een fragment van een wedstrijd te zien. “Wat mis je nu?”, vraagt De Jong na het fragment.

Van Saarloos, kampend met een blessure:

“Het teamgevoel. Dingen doen met je lichaam die niet gangbaar zijn in het dagelijks leven, zoals tackelen.”

Ze beschrijft hoe ze kan genieten van de ruwe stof van de sportkleding die over haar gezicht schuurt wanneer ze zich door tegenstanders moet wurmen. Of hoe ze iemand bij de broek vastpakt door haar arm bij haar kruis tussen de benen te steken.

Die interesse voor lichamelijkheid uit zich ook in het ‘na-tienenfragment’ uit de Kill Bill-filmreeks. The Bride (Uma Thurman) vermoordt op gewelddadige wijze twee mannen die haar willen aanranden. Bij een man trekt ze de lip eraf, de ander doodt ze door de kamerdeur dicht te slaan met zijn hoofd ertussen.

De scène:

Van Saarloos vraagt zich af waarom ze het zo “lekker” vindt om naar dat geweld te kijken. Ze wijst vergelding af, maar vindt vergeldingsdrang wel iets aantrekkelijks hebben.

“Ik schaam me er een beetje voor dit te laten zien. Het is esthetisering van geweld. [...] Waarom is het zo lekker om te zien?”

Vergelding voelt rechtvaardig, legt Van Saarloos uit, omdat iemand op dat moment vindt dat hij of zij daar recht op heeft. Recht op wraak. Daarin zit onder meer die aantrekkingskracht. De doodstraf wijst ze echter af omdat die een domino-effect van geweld veroorzaakt.

3. Sekstoerisme in Kenia en Einzelgängersmentaliteit
In Kenia zoeken blanke middelbare vrouwen liefde bij jongere mannen die daar geld voor vragen. Een fragment uit Paradies: Liebe, deel drie van de Paradies-trilogie van Ulrich Seidl, toont twee Oostenrijkse vrouwen op zo’n vakantie.

De trailer:

Van Saarloos vindt het moeilijk te bepalen wat ze hiervan moet vinden. Die vrouwen begrijpt ze, maar het systeem wijst ze af. “Waarom vinden wij dit toerisme?”

Het is de opmaat naar een gesprek over liefde en relaties. Van Saarloos schrijft en spreekt in haar werk vaker over haar opvattingen over liefdesverhoudingen en de ‘einzelgängersmentaliteit’.

“Het huwelijk gaat nu over ‘echte’ liefde en is los gezongen van een economisch voordeel. [...] We moeten nu allemaal echte liefde beleven. Daar komt een romantische druk bij. Want wat is echte liefde?”

De Jong: “Heb je als single meer mogelijkheden om te ‘schakelen’ of te ‘schaken’?”

“Ja, maar zonder dat dat leidt tot hedonisme, waarbij je de verantwoordelijkheid afschuift. Het is ook een vorm van werken. [...] Hoeveel verbindingen kan je aangaan?”

Ze pleit voor het maken van autonome verbindingen, die niet gestuurd worden door “wat hoort”, zoals trouwen of samenwonen. Wanneer is er sprake van echte liefde? Als je samen op vakantie wilt? In één bed wilt slapen?

De Jong: “Waar toets je liefde dan op?”. Van Saarloos lachend:

“Eigenlijk op niets.”

Twitter avatar freekjonge freek de jonge #zg15 ik ben bijna 46 jaar met dezelfde vrouw het is en blijft hard werken en het wordt steeds leuker.
Twitter avatar Sywert Sywert van Lienden Rode draad #zg15 vanavond vind ik eigenlijk wel interessant: vrijdenken buiten de maatschappelijke normen en hokjes. Daarom schuurt het ook.

Bekijk het fragment:

4. Campert/Kousbroek en engagement
Van Saarloos zette zich relatief zwaar af tegen een vorige generatie schrijvers in de uitzending. In de korte film Hoe Somberman’s Actie tot stand kwam van Hans Keller worstelt auteur Remco Campert met het schrijven van zijn boekenweekgeschenk Somberman’s Actie uit 1985. Hij besluit zijn vriend Rudy Kousbroek op te zoeken in Parijs en wacht daar op inspiratie. Gelukkig breekt brand uit in de straat.

Van Saarloos durft de schrijver een gebrek aan avontuurlijkheid te verwijten. Ze ergert zich aan hoe haar generatie een gebrek aan politiek engagement wordt verweten, “want we kijken alleen nog maar naar poezenplaatjes”, terwijl dit fragment volgens haar getuigt dat de vorige generatie ook wel eens lui was. “Decadent”, noemt ze het.

De vraag over het engagement in haar schrijverschap houdt haar bezig. Het voelt “viezig” en “makkelijk” om te schrijven over dingen die ver weg gebeuren, veilig achter het bureau. Ze sloeg met een stok tegen de muur in een poging dichter bij de ervaring van de zweepslagen van blogger Raif Badawi te komen voor haar column.

5. Hannah Arendt en de wil om te begrijpen
Het is niet de eerste keer dat politiek-filosofe Hannah Arendt in Zomergasten figureert. Nelleke Noordervliet verwees twee jaar geleden naar hetzelfde interview in het Duitse tv-programma Zur Person.

Het hele interview:

De Duits-Amerikaanse filosofe bespreekt daar hoe het denkproces belangrijker is dan het kennen zelf. Iets of iemand begrijpen geeft haar desalniettemin ultieme voldoening en daar kan Van Saarloos zich in vinden. Toch, of juist daarom, vindt ze ongrijpbaarheid fascinerend. Een fragment van de video-installatie Ribbons (fuck my life) van kunstenaar Ed Atkins vindt zij mooi om het “compromisloze” en “associatieve”, omdat het zich afzet tegen het logische verhaal.

Deze “radicale oproep tot niet begrijpen” confronteert haar. Een passend einde van een uitzending waarin Van Saarloos vragen durfde te stellen zonder de antwoorden te weten en waarin ze durfde aan te geven wanneer ze iets niet wist of begreep. En daar dan van kon genieten.

De hele uitzending is binnenkort terug te kijken op NPO.nl.

Lees ook in NRC Handelsblad: de recensie van Hans Beerekamp Een radicale oproep tot niet begrijpen.