Volharden, daar zijn Russen goed in

Sancties raken ons niet, zeggen Russen. ‘Jullie hoeven ons niet? Prima, wij jullie ook niet.’ En: de vereenzelviging van Poetin en Rusland betekent dat kritiek op de eerste gelijk staat aan kritiek op de laatste, meldt Nathalie Paarlberg.

De ChristenUnie pleitte vorig jaar al voor een boycot van het WK voetbal 2018 in Rusland. Het beleid van Poetin in Oekraïne gaf hiertoe de aanleiding. Inmiddels heeft Rusland in de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties haar veto uitgesproken over een MH17-tribunaal. Reden ook voor Paul Strijp om zich sterk te maken voor een boycot van het WK – mits Rusland volhardt in haar weigering om aan onafhankelijke rechtspraak mee te werken (NRC 5/8).

Het WK voetbal is een financiële beerput. Geld dat er in wordt gestopt, verdwijnt om nooit meer te worden teruggezien, in de hoop dat de kosten zich vertalen in internationale prestige. In tegenstelling tot de economische sancties die het Westen Rusland heeft opgelegd, zou een WK-boycot Rusland dus niet zozeer in de portemonnee raken, maar zou het aan Poetins regime vooral onze morele verontwaardiging tonen.

Russen zijn echter niet op zoek naar morele goedkeuring van het Westen. Integendeel, de Russische media schuwen geen middelen om de vijandige houding van het Westen te benadrukken, die overigens door de Russen zelf als onbegrijpelijk wordt ervaren.

Toen ik in Moskou was, vroeg een veteraan mij tijdens de herdenking van de Grote Vaderlandse Oorlog met oprechte verontwaardiging waarom het Westen zich zo negatief uitlaat over Rusland.

„Hitler bezette Frankrijk, België, Nederland. Alleen Rusland wist hem een halt toe te roepen. We hebben zoveel voor jullie opgeofferd, 27 miljoen doden. Wat zeg ik? Het waren er wel 40 miljoen.”

Ook mijn (Russische) grootmoeder vroeg me onlangs waarom we zo afgeven op Rusland. Zelfingenomen deelde ze vervolgens mee dat Russen niet meer naar het buitenland op vakantie gaan. Dat het Westen Russische olie, gas en toeristen op zijn buik kan schrijven. „Jullie hoeven ons niet? Prima, wij jullie ook niet.” De sancties raken Rusland niet, vertelde ze. Ze krijgt haar pensioen, en tomaten heeft ze genoeg. „Oh, en jullie tulpen mogen jullie ook houden.”

Ik kijk naar het Russische nieuws. De oorlog in Oekraïne wordt belicht. Close-ups van jonge Russische soldaten op het slagveld flitsen over het scherm, één zonder been, de ander dood met een gat in zijn buik. Het soort beelden dat op je netvlies brandt, dat wij op de Nederlandse televisie niet zien.

Oorlog is aan de orde van de dag. Rusland bereidt zich voor. Honderden jongeren melden zich aan als vrijwilliger om zij aan zij met pro-Russische separatisten te vechten in de grondstofrijke Donbass-regio van Oekraïne.

De overheid, die officieel de banden met de separatisten ontkent, moedigt de vrijwilligers – die in een bekende Sovjet-traditie treden – openlijk aan. Ook de Dag van Overwinning is nog nooit zo groots gevierd. Veteranen worden geëerd met brood en spelen: flitsende optredens van bekende Russische artiesten die met weemoed oorlogsliederen zingen en een tas gevuld met een fles wodka en een blikje kaviaar. Op het Rode Plein pronkt het leger met het nieuwste wapentuig.

Niet alleen laat Rusland op deze manier de spierballen rollen, ook worden oorlog en opoffering het volk voorgeschoteld. Het massaspektakel als de symbolische arena waarin het idee van de natie wordt getheatraliseerd en het volk gemobiliseerd. De mensen smullen.

Het idee dat het Westen uit is op de vernietiging van moedertje Rusland leeft onder de Russen. Net als in de Grote Vaderlandse Oorlog zullen de Russen zich moeten verenigen in de strijd tegen de immorele westerse agressor.

Toen en nu smelten samen in een Rusland dat haar toekomst steeds meer ziet in het verleden: een machtige staat en bastion van orthodoxie. Mijn oma is met stomheid geslagen als blijkt dat wij daar eigenlijk niet zo heel druk mee bezig zijn.

Het is Rusland dat zich bezighoudt met Rusland. „Poetin is Rusland en Rusland is Poetin,” hoor ik op de Russische radio. De vereenzelviging van Poetin en Rusland betekent dat kritiek op de eerste gelijk staat aan kritiek op de laatste: Russen voelen zich als volk aangesproken.

Een dynamiek die ons, na jaren van het cultiveren van onverschilligheid en quasi- verontwaardiging, vreemd is: wat er in Den Haag wordt besloten en gedaan, raakt ons wellicht in de portemonnee maar allang niet meer in het hart.

Rusland stopt de import van tomaten en tulpen, wij boycotten het WK. Beide partijen zetten hun hakken in het zand, overtuigd van hun eigen gelijk en morele superioriteit. Niet alleen komen we zo geen stap verder, maar werken we ook nog eens Poetins mobilisatie van het Russische volk in de hand. Bewijs voor de paranoïde voorstelling van het Westen die in Rusland heerst.

Nederland zit met een tomatenoverschot, Rusland moet het doen zonder Arjen en Wesley. Paul Strijp vraagt zich af of de Russen medio volgend jaar nog steeds volharden. Als het gaat om volharden, dan zit je bij de Russen goed. Ze zijn er keien in. Nederland - Rusland: 0 - 1.