Column

Onze obsessie met ‘echt’

Op het moment dat dit in de krant verschijnt, zit ik in het vliegtuig. Gisteravond deed ik mee aan Zomergasten, drie uur live televisie op net twee. Ik schrijf dit zondagmiddag, voorafgaand aan het gesprek, zenuwachtig. Vorig jaar werd over de minst bekeken aflevering het meest getwitterd en dan met name over zijn stopwoordje ‘zeg maar’.

Om eerlijk te zijn schreef ik deze column toen ik mijn vlucht voor vandaag naar Venetië boekte. Dat was begin juli. Waarom?

Allereerst omdat ik me afvraag waarom iets in waarde en geloofwaardigheid af lijkt te nemen wanneer het niet actueel of ‘heet van de pers’ is. Een live programma als Zomergasten is spannender omdat versprekingen en fouten niet kunnen worden weggeknipt. Degenen die bekeken worden (interviewer, geïnterviewde) schieten misschien sneller in een kramp of krijgen een black-out en dat is winst, want falen wordt als bewijs van ‘echt’ gezien.

Rond de millenniumwisseling kwamen de eerste programma’s waarin mensen zichzelf moedwillig belachelijk maakten. MTV vertoonde Jackass en datingprogramma’s, zoals DisMissed en Room Raiders, waarbij de kamers van potentiële dates werden onderzocht, gewapend met uv-lamp om vlekken op het bed te spotten.

Dat was zo gênant dat het wel echt moest zijn. Later bleek dat mensen bereid waren om zichzelf geregisseerd voor lul te zetten.

In digitalere tijden heeft een zin als mijn eerste zin – ‘op het moment dat dit in de krant verschijnt’ – eigenlijk geen bestaansrecht meer. Om 00.00 uur staat nrc.next online, een paar uur later is de krant ook op Blendle te lezen.

Misschien heeft de obsessie met echt, de meerwaarde van real time, daar wel mee te maken: wat wordt opgevat als real time, wordt steeds korter, omdat onze middelen om direct te communiceren zijn toegenomen. Hoe meer we real time kunnen omzetten naar bewaarde, gedeelde tijd (een foto van je maaltijd op Instagram, het appje dat je vijf minuten later bent), hoe meer we snakken naar real time. Dat is een vicieuze cirkel die kan doordraaien tot het 1 op 1 is en we ons leven 24/7 streamen. Misschien kan het nog verder doordraaien: dat de bewaarde tijd voorloopt op de real time.

Inmiddels ben ik waarschijnlijk al uitgestapt en kijk ik uit op azuurblauw water. Azuursteen, zo zocht ik op, begin juli vanachter mijn computer, werd in de Middeleeuwen vooral verhandeld en gebruikt om blauwe kleurstof van te maken.

Echt was in iedere tijd een spel van misleiding.

Er was een tijd dat ik een brommende pc had met een wit strand en azuurblauwe zee als achtergrond en dat ik zin kreeg in vakantie. Daarna was er een tijd dat ik op mijn iPad een gedownload haardvuur liet knetteren en dat het werkelijk romantisch voelde.

Nu geloof ik alleen de dingen waarvan ik niet zie dat ik ze geloof.