Griekenland kan de stroom vluchtelingen niet meer aan

Griekenland moet een enorme hoeveelheid migranten verwerken. Van januari tot juli zijn er al meer dan 124.000 mensen met een bootje overgestoken naar de Griekse eilanden voor de kust van Turkije. Maar er is geen geld voor opvang.

Mabel (links) en Nadina van migrantennetwerk Melissa maken ontbijtjes klaar.Foto Marc Leijendekker

„Het is zo frustrerend”, zegt Nadina Christopoulou, terwijl ze zo’n tweehonderd plastic bekertjes vult met een kleine peer en een granenreep. „Heb je op een linkse partij gestemd en dan gebeurt er helemaal niets voor de opvang van al die vluchtelingen. Er is helemaal geen beleid. Daarom proberen wij in ieder geval de kinderen een vorm van ontbijt te geven.”

Christopoulou is lid van Melissa, een netwerk van migrantenvrouwen in de Atheense wijk Exarchia. Vlakbij is het park, waar een paar honderd Afghaanse vluchtelingen hun toevlucht hebben gezocht, bij gebrek aan betere opvang. Samen met Mabel, een Zuid-Afrikaanse, brengt zij een ontbijtje naar het park.

„Als ik zie wat deze mensen doormaken, herinnert me dat aan de problemen die ik had toen ik 21 jaar geleden naar Griekenland kwam”, zegt Mabel. Nu helpt zij mee, andere keren zijn het andere vrouwelijke migranten die al eerder naar Griekenland zijn. Nadina: „Dat is ook een boodschap aan Noord-Europa. Er is veel waardigheid hier van mensen die niets hebben en toch helpen.”

Griekenland moet een enorme hoeveelheid migranten verwerken. Van januari tot begin juli zijn er al 124.278 mensen met een bootje overgestoken naar een van de Griekse eilanden voor de kust van Turkije volgens VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR. Het land kan de stroom absoluut niet aan. Er is geen geld, en totdat premier Tsipras vrijdag een spoedzitting van het kabinet hieraan wijdde, was er ook nauwelijks aandacht. Al sinds april zijn er enorme problemen. Maar de onderhandelingen met Europa lijken alle bestuurlijke energie te hebben opgeslokt.

Op Lesbos ontbreken toiletten

Op eilanden als Lesbos, Chios, Leros, Samos en Kos heerst vaak „totale chaos” bij de opvang van vluchtelingen, waarschuwt de UNHCR. Na een reis langs de eilanden constateert Vincent Cochetel, de directeur Europa, dat er nauwelijks planning is en veel lokale bestuurders wegduiken voor hun verantwoordelijkheid. En ook dat Griekenland dit niet alleen kan oplossen. „Griekenland heeft dringend hulp nodig’’, zei hij vrijdag. „We moeten de noodmaatregelen opvoeren, zoals dat gebeurt bij een natuurramp.’’

Voorbeelden te over. Op Kos hebben bootvluchtelingen onderdak gevonden in een groot verlaten hotel, maar het lukt maar niet om er stroom te krijgen. Op Lesbos ontbreken toiletten en schoonmaakmiddelen in de paar opvangcentra. Op Chios klagen vluchtelingen over gebrek aan toiletten en kraanwater. En overal verlopen de registratieprocedures traag en volgens onduidelijke procedures.

Met hun registratie kunnen de bootvluchtelingen doorreizen naar Athene, de draaischijf naar noordelijker Europa. Veel van hen proberen via Macedonië en Servië naar Hongarije te komen, via de zogeheten Westelijke Balkanroute. Syrische vluchtelingen, die over het algemeen geld ter beschikking hebben, zijn meestal snel weer weg. Maar vluchtelingen uit Irak of Afghanistan, de andere twee landen waar veel mensen vandaan komen, stranden veelal in Athene.

In het park Pediou tou Areos, in het centrum van de hoofdstad, hebben zo’n vijfhonderd vluchtelingen, overwegend Afghanen, hun toevlucht gezocht. De bomen bieden wat beschutting tegen de brandende zon – de temperatuur loopt overdag op naar veertig graden. De meesten slapen in kleine tentjes. Het stikt hier van de muggen.

Nadina en Mabel zijn niet de enigen die daar komen helpen, met een paar kratten vol bescheiden ontbijtjes. In een uur tijd melden vier Grieken vol tassen zich bij Kazim Rooish, een Afghaan die al een paar jaar in Athene een winkel in elektra heeft en hier overdag de boel coördineert. Overal in het land proberen particuliere initiatieven zoals Melissa in Athene het gat te vullen dat lokale en landelijke overheden laten vallen.

Soms helpen toeristen mee

Het zijn niet alleen Grieken die inspringen. Op de eilanden helpen toeristen soms mee, en soms worden er na de vakantie spullen ingezameld. Toen Dirk Braam, namens reisorganisatie Corendon op Lesbos, onlangs terugvloog uit Nederland, had hij driehonderd kilo bagage. Spullen die ter beschikking waren gesteld door particulieren en organisaties: schoenen, kleding, luiers, petjes, babykleding.

„Het is vreselijk om te zien hoe mensen hier moeten leven”, zegt de viceburgemeester van Athene, Maria Stratigaki. Ze is poolshoogte komen nemen, maar vertelt dat ze vrijwel machteloos is. „Wat we kunnen doen is proberen deze plaats schoon te houden’’, zegt ze. En eten? „Capaciteit genoeg. We kunnen voor 10.000 mensen eten koken. Maar we kunnen geen eten kopen. Het is wegens de financiële regels die door het memorandum [de afspraken met Europa, ML] zijn ingesteld, vrijwel onmogelijk om publiek geld uit te geven. Als we het voedsel in nature zouden krijgen…’’

Stratigaki vertelt dat het gemeentebestuur al twee maanden geleden heeft voorgesteld militaire kampen te gebruiken voor de opvang. „Daar zijn toiletten en zo. Maar de minister van Defensie is er niet erg happig op.”

Misschien verandert dat na het kabinetsberaad van vrijdag. Premier Tsipras wekte de indruk dat het kabinet de opvang van vluchtelingen systematischer wil aanpakken. Maar we kunnen het niet alleen, onderstreepte hij. „Griekenland is een test voor de EU. Die heeft op het economische front negatief gereageerd”, zei Tsipras. „Ik hoop dat zij positief zal reageren op het humanitaire front.”