Eindelijk, zou je zeggen, na alle heisa

De ambassade van de VS is nu een vesting in de Haagse binnenstad. Dat gaat over twee jaar veranderen, als de ambassade verhuist naar Wassenaar.

Foto Robert Vos / ANP

Op het dak van de nieuwe Amerikaanse ambassade in Wassenaar houdt een hijskraan de Amerikaanse en Nederlandse vlag omhoog. Zo’n zeventig bouwvakkers met gebruinde gezichten en sterke schouders wachten een beetje verveeld, in de felle zon, op het praatje van Amerikaanse ambassadeur Timothy Broas.

Driehonderdduizend manuren werkten zij de afgelopen twee jaar aan de nieuwe Amerikaanse ambassade naast landgoed Duindigt. Op vrijdag was de Topping out: het hoogste punt van de bouw was bereikt.

Eindelijk, zou je zeggen. Niet dat de bouw zo lang duurde, ze liggen zelfs voor op schema. Maar alle heisa eromheen duurde wel lang: tussen de Amerikanen en de gemeenten Den Haag en Wassenaar aan de ene kant, en een hondenrenvereniging, twee voetbalverenigingen, een stichting en een buurtvereniging aan de andere kant. Tien jaar zijn de Amerikanen al bezig met dit project.

Want bijzonder hoor zo’n ambassade in je gemeente, maar met de strenge beveiliging, en de demonstraties, en stiekem toch ook nog het gevaar voor aanslagen, word je niet direct met open armen ontvangen.

Van de bouw is inmiddels 40 procent af. In 2017 moet de rest ook af zijn.

Een betonnen kaal gebouw, dat staat er nu

Om het bouwterrein te kunnen betreden moet je eerst langs allerlei checks. ‘No pictures, no cellphones, no weapons’, staat er op een bordje. Dat wordt ook gecontroleerd. En er wordt in je paspoort gekeken. De nieuwe locatie is gigantisch: 11.000 vierkante meter. De constructie van het vierkante hoofdgebouw is nu af. Wat je nu ziet, is een groot betonnen kaal gebouw.

In totaal komen er zes gebouwen te staan, waar ongeveer tweehonderd mensen komen te werken (op de ambassade in Den Haag werken nu 120 mensen). Op de nieuwe locatie zullen ook Amerikaanse delegaties van internationale organisaties kantoor houden.

Buiten lijkt het nu nog op een soort kleine legerbasis, heel stoffig, maar dan zonder tanks en wapens; met kruiwagens, tenten en blokken cement. Op het dak, vijftien meter hoog, kijk je uit over de Haagse skyline. Daar vlakbij, aan het Lange Voorhout, staat de huidige Amerikaanse ambassade.

Na de aanslagen op het New Yorkse World Trade Center in 2001 werden de veiligheidsmaatregelen aangescherpt en daar was in de binnenstad van Den Haag niet zoveel ruimte voor. Aanrijwegen naar het gebouw werden geblokkeerd met rood-witte plastic blokken, waardoor automobilisten ter hoogte van de ambassade over de trambaan moesten. Er moesten dranghekken en anti-rampalen geplaatst worden.

Toen er op november 2004 een (valse) bommelding kwam, werd het verkeer in een deel van de binnenstad afgesloten. De gemeente Den Haag drong aan op een verhuizing van de ambassade naar een „andere prestigieuze locatie”, die makkelijker te beveiligen was en de omgeving zou ontlasten. De Amerikanen kwamen in 2005 met een idee: landgoed Clingendael in Wassenaar, maar de gemeenteraden van Den Haag en Wassenaar stemden daar niet mee in.

Ja, dit lijkt ons echt de beste plek, zeiden ze

Er kwamen nieuwe onderhandelingen. Een groep Amerikanen van het Bureau of Overseas Building Operations kwam op bezoek. Het gebied moest groot genoeg zijn, vooral vanwege de veiligheidszone van dertig meter rond het gebouw. Ook moest de locatie strategisch gelegen zijn, dus dicht bij de politieke macht, dus het moest in de buurt van Den Haag zijn.

Opnieuw werd naar Wassenaar gekeken, naar een prestigieuze plek tussen Den Haag en The American School in Wassenaar. Nu ging de voorkeur uit naar het terrein rond landgoed Duindigt. Daar lagen voetbalvelden van vereniging JAC en een hondenrenbaan van de Windhonden Renvereniging Zuid-Holland. En dan was er nog Carola Burgerhout, een voormalige eigenaresse van het grondgebied, die nog rechten had op het terrein.

„In 2007 las ik in de krant over de plannen”, zegt Burgerhout telefonisch. Al tweehonderd jaar was haar familie eigenaar van het stuk grond waar de ambassade nu op staat. Eind jaren zeventig verkocht haar moeder het aan de gemeente Den Haag met de voorwaarde dat er nooit bebouwing op zou komen. Maar toen kwamen er de plannen voor de bouw van de Amerikaanse ambassade. Burgerhout tekende bezwaar aan tegen het bestemmingsplan van de gemeente Wassenaar. De Raad van State stelde de gemeente in het gelijk. „Het was vanaf het begin een verloren strijd. Die ambassade zou er hoe dan ook komen.”

Naast de ambassade zit voetbalclub SVC’08. Voor 2009 heette de club nog SV’35, maar hij fuseerde met JAC, de club die velden had op de plek waar nu de ambassade staat. Piet Overduin, voorzitter van SVC’08, kreeg in 2007 een brief over de fusie. „Razendsnel moesten we van alles en nog wat veranderen”, vertelt Overduin aan de telefoon. „De gemeente Den Haag heeft ons toen veel geld beloofd voor een nieuw clubhuis. Iedereen die hier nu naar binnenloopt zegt: jeetje wat is dit een mooie plek.” De hondenrenbaan die er stond verhuisde naar Schiebroek.

De burgemeester is blij met de ambassade

De Amerikaan Phil Barth is de projectleider van de bouw van de ambassade die in 2013 begon. Hij gaf vrijdag een rondleiding aan de Amerikaanse ambassadeur, de burgemeester van Wassenaar Jan Hoekema en de locoburgemeester van Den Haag, Ingrid van Engelshoven. Barth is een diplomaat bij het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken, hiervoor bouwde hij de ambassade van Bagdad. Die van Nederland wordt gebouwd door het Amerikaans bedrijf Caddell Enka. De bouwbedrijven die de ambassades bouwen moeten zich overal ter wereld aan veel veiligheidsregels houden. Details over die regels komen niet naar buiten, laat de ambassade weten.

Samen met burgemeester Hoekema proost Barth op de vriendschap tussen Nederland en Amerika. „De komst van de ambassade is goed voor de lokale economie en het plan past binnen de groene omgeving. De 200 mensen die hier gaan werken gaan hier ook boodschappen doen”, zegt Hoekema later.

Is de burgemeester niet bang voor mogelijk aanslagen? Vorige maand nog kwam het nieuws dat Mohammed B., de moordenaar van Theo van Gogh, tegen iemand had gezegd een bom te willen gooien op de Amerikaanse ambassade. „Amerikaanse ambassades in de hele wereld worden enorm goed beveiligd. En we moeten onszelf niet te bang maken. Iedereen roept de hele dag van alles”, zegt Hoekema.

Die veiligheid vormde ook een bezwaar van de buren van de nieuwe ambassade. Maar hun grootste zorg was de verstening van het gebied, zegt Frank Basters, voorzitter van buurtvereniging Wassenaar Duindigt. Er zijn drie- of vierhonderd bomen gekapt, met de belofte dat ze worden herplant, zegt hij. „Kijk, zo’n ambassade komt er toch wel, uit staatsbelang”, zegt Basters. „En de Buurtvereniging heeft goed en regelmatig contact met het Amerikaanse Projectteam.”