Incidenten overschaduwen het echte politiewerk

De vorming van de nationale politie verloopt uiterst moeizaam. Tegelijkertijd is het korps voortdurend negatief in het nieuws over politiegeweld, discriminatie en stakingen. Korpschef Gerard Bouman noemt dat beeld vertekend. „De Duitse politie is jaloers op ons.”

Korpschef Gerard Bouman (Foto Frank Ruiter) Foto Frank Ruiter

Een van de spaarzame vreugdevolle momenten dit jaar in het leven van korpschef Gerard Bouman hangt ingelijst achter hem op zijn Haagse werkkamer. Een foto van de ceremonie waarbij koning Willem-Alexander op het Binnenhof de Koninklijke standaard uitreikt aan Bouman. Het vaandel symboliseert de verbondenheid met de koning.

Verder verloopt 2015 weinig feestelijk voor de nationale politie, waar Bouman sinds 2013 als eerste korpschef leiding aan geeft. De politie komt voortdurend negatief in het nieuws. Met discriminatie door de politie binnen en buiten het korps. Met ongeoorloofd politiegeweld en agenten die voetbalwedstrijden boycotten om zo een betere CAO af te dwingen.

Volgens Gerard Bouman (62) is door dit soort kwesties „een volstrekt vertekend beeld” ontstaan van de politie. „Af en toe word ik moedeloos van dat beeld dat onze organisatie maar wat aanprutst. Alsof we bij de politie voortdurend fouten maken”, zegt Bouman. „Nederland is gezegend met een hartstikke goede politie. Uiteraard worden er ook fouten gemaakt, want ons werk is complex.”

Dus het is de schuld van de media, al die onheilstijdingen over de politie?

„Goed nieuws is voor de media zelden nieuws. Toen in januari een man met een pistool in een journaalstudio in Hilversum door agenten werd overmeesterd, was dat eens een keer goed nieuws dat wel de aandacht trok. Maar zulke mooie dingen gebeuren bij ons tientallen keren per dag.”

Berichtgeving komt vaak niet overeen met de werkelijkheid, volgens de korpschef. Neem het nieuws rond de commissie-Hoekstra, die onderzocht hoe opsporingsdiensten omgingen met Bart van U., verdachte van de moord op oud-minister Els Borst. ‘Politiemissers bij dood Borst’, kopte De Telegraaf in juni, drie dagen voor het verschijnen van het rapport. ‘Positie korpschef in geding door vernietigend rapport’, concludeerde het dagblad.

Stemmingmakerij, vindt Bouman. Uit het onderzoek blijkt dat uitgerekend twee wijkagenten hun uiterste best hadden gedaan Bart van U. achter de tralies te krijgen. Het Openbaar Ministerie maakte volgens de commissie de blunders in deze zaak, dat had geen DNA van de man afgenomen en had een bevel gevangenhouding genegeerd. „In deze zaak is geprobeerd om de rommel naar het laagste putje te vegen. Terwijl juist die wijkagenten een pluim verdienen.” Bouman zegt overigens te waarderen dat De Telegraaf achteraf excuses maakte.

De negatieve beeldvorming over de politie wordt vaak toch óók gevoed door informatie uit de eigen organisatie. Politievakbond NPB sloeg in juni alarm met een eigen onderzoek. Daaruit bleek dat 77 procent van 2.000 ondervraagde agenten zegt dat de politiereorganisatie heeft geleid tot een „fikse verslechtering van de dienstverlening”.

En begin dit jaar publiceerde voormalig financieel rechercheur Michiel Princen een spraakmakend en vernietigend boek over de politie: De gekooide recherche. Bij de Amsterdamse recherche is volgens Princen – die er tien jaar werkte – sprake van een tekort aan intelligentie, heerst er „een ouwejongenskrentenbroodsfeertje” op de werkvloer en is de politieorganisatie compleet verzuurd.

Wat vond u van de kritiek van Princen?

„Ik heb dat boek niet gelezen. We zijn trouwens al geruime tijd bezig de kwaliteit van de recherche te verbeteren via zij-instromers. Princen was er ook een. Maar zulke veranderingen krijg je niet in een paar jaar voor elkaar. En bovendien: als je Duitse politiemensen vraagt hoe de Nederlandse politie functioneert, dan zeggen ze dat ze jaloers zijn. En dat wij járen voorliggen op wat er in Duitsland gebeurt. Dat zeggen ze daar van hoog tot laag.”

Waarom leest u zo’n kritisch boek over uw eigen organisatie niet?

„Ach, er zijn véél interessantere boeken. Dit is allemaal oud nieuws. Het gaat om problemen die wij al lang onderkend hebben en waar we al aan werken. Ik zou heel graag het boek Oorlog en Terpentijn [van Stefan Hertmans over de Eerste Wereldoorlog, red.] willen lezen. Maar ook daar kom ik niet aan toe.”

De verzuring die Princen signaleert, is ook te lezen op het – besloten – intranet van de politie. Agenten mopperen er wat af over de korpsleiding. Ze tonen weinig vertrouwen in Bouman.

„Daar lig ik niet wakker van. Heb je ook geteld wíe het zijn, die daar reageren? Als we dat doen, komen we aan zo’n tweeduizend verschillende namen. Dat is minder dan drie procent van het personeel. Dus 97 procent klaagt niet.”

De politiebonden laten ook al maanden blijken geen vertrouwen meer in u als korpschef te hebben. Is dat erg?

„Ik zeg niet dat het niet erg is. Maar elke keer als ik met collega’s praat, krijg ik een volstrekt ander beeld. Dan zeggen ze: Gerard, we willen dat je blijft. Dat hoor ik om de haverklap. Ik hoor dat agenten blij zijn met het nieuwe uniform, een nieuw pistool, met nieuwe verbindingsmiddelen. En al dat gekanker op de ICT komt ook op zijn eind.”

Dit is dus hoe u omgaat met de kritiek die u over u heen krijgt? Altijd de betrekkelijkheid ervan benoemen?

„Ik heb de laatste tweeënhalf jaar op een hele harde manier alle kritiek leren relativeren. Ik heb afscheid moeten nemen van Heleen [zijn echtgenote die in februari 2013 overleed aan een hersenbloeding, red.] en drie maanden geleden van mijn enige zus. Dus de persoon Gerard Bouman kun je niet hard treffen op dit moment.”

Vorige maand werd bekend dat de samenvoeging van de 26 politieregio’s tot één nationale politie drie jaar langer gaat duren dan gepland. De reorganisatie pakt ook dubbel zo duur uit, de geraamde kosten zijn nu 460 miljoen euro in plaats van 230 miljoen. In het meest recente organisatieplan staat dat een „fundamentele herbezinning op de oorspronkelijke plannen” nodig is. „Medewerkers ondervinden in toenemende mate hinder van de realisatie van het korps.”

Op het departement van Justitie en onder uw collega’s valt te horen dat u eind dit jaar uw functie zou neerleggen. Uw opvolger kan dan de ‘herijking’ van de reorganisatie uitvoeren. Klopt dat?

„Ik ben benoemd tot 1 januari 2019 en ik ben vast van plan die termijn vol te maken. Ik zie als korpschef hoe godsgruwelijk hard er wordt gewerkt bij de politie. Ik ken zoveel begeesterde collega’s die met hart en ziel bij de politie zitten. Ik zie niet hoe we de organisatie sneller kunnen veranderen dan we nu doen. Het belangrijkste is dat de politieprestaties nog nooit zo goed zijn geweest als nu. Door de aandacht voor alleen maar incidenten wordt ons ontzettend veel onrecht aangedaan.”

Onrechtvaardig vindt Bouman ook de veroordeling van collega’s die in de uitoefening van hun vak geweld gebruikten. De rechtbank Limburg veroordeelde vorige maand een agent tot twee jaar celstraf omdat hij „ondoordacht” handelde door te schieten bij aanhouding van een bestuurder waarbij een bijrijder gewond raakte.

Bouman is vorige maand naar Limburg gereden om die diender een hart onder de riem te steken. „Hij is een hartstikke mooie jonge politieman die verschrikkelijk is aangeslagen door wat er is gebeurd.”

Afgelopen woensdag viel een gerechtelijke uitspraak in het voordeel van de politie uit: twee agenten die in Rotterdam in 2013 een verdachte doodschoten, zijn ontslagen van rechtsvervolging. Ze verdienen geen straf omdat ze dachten dat mensen gevaar liepen. Daarom schoten ze. Hen sprak Bouman een half jaar geleden ook. „Hier op mijn kamer. Allebei types die hartstikke integer in hun werk zitten.”

De korpschef vindt dat de uitoefening van politiegeweld op een andere manier moet worden beoordeeld dan nu. Want een agent heeft niet de keuze om weg te lopen bij een gevaarlijke situatie, zoals elke burger dat wel heeft. „Er moet in de wet een speciale rechtvaardigingsgrond komen die recht doet aan de specifieke positie van politieambtenaren die zich genoodzaakt zien geweld te hanteren in het belang van anderen. Alleen als een agent zich gedraagt als een crimineel moet je hem behandelen als een crimineel.”

Gaat minister Van der Steur (Veiligheid en Justitie, VVD) de wet aanpassen?

„De minister deelt mijn opvatting dat het huidige systeem geen recht doet aan de moeilijke situatie waarin agenten moeten opereren.”

Ondertussen voeren politieagenten al sinds maart actie voor een betere collectieve arbeidsovereenkomst. Het begon met protesterend toeteren, toen werden er minder boetes uitgedeeld en dit weekeinde is er de boycot van de start van de eredivisie. Agenten willen meer salaris dan de geboden 5 procent en ze willen niet inleveren op de 21 vrije weekeinden.

Vindt u ook dat uw mensen meer moeten verdienen?

„Ik heb van het begin af aan gezegd: ik vind dat die politiemensen recht hebben op een goede cao. Ik heb me nooit vastgelegd op een percentage. Ik wil er één ding bij zeggen: ik vind het geen recht doen aan ons vak als we vergeleken worden met andere beroepsgroepen. Als iemand uit de beveiligingsbranche rondrijdt en denkt, oeh, dit wordt eng. Wat doet diegene dan? Die belt 112.”

Dus. Hoeveel moeten uw mensen erbij krijgen?

„Daar heb ik me ook intern nooit over uitgelaten. En de vraag of één euro per uur voldoende is voor piketdiensten, vind ik ook helemaal niet interessant.”