Mazen heeft ineens wat minder vertrouwen

Het onderhandelen over de prijs voor de overtocht van Turkije naar Griekenland gaat door. Eén van de vluchtelingen wil een deel van de reis betalen met een oude laptop. Onze correspondent reist mee met de vluchtelingen: deel 2 in zijn serie.

Ze wachten op taxi's die hen naar de plaats van vertrek moeten brengen.

Heuglijk nieuws. Nou ja: het is maar hoe je het bekijkt. Yara, de vrouw van groepsleider Mazen Ismail, blijkt zwanger van hun tweede kind. Daar zijn ze achtergekomen op de dag dat we vanuit Gaziantep naar Izmir vertrokken. Er was nog net tijd voor een bezoek aan de dokter.

Er zijn idealere omstandigheden om in verwachting te raken dan aan het begin van een slopende illegale reis van Turkije naar Duitsland. Stoppen met roken en drinken is er niks bij. „Ik ga haar zo veel mogelijk ontzien”, belooft Mazen.

Hij is uitgeput van de voorbije nacht. De ellenlange discussie over geld met de mensensmokkelaar die hen met de boot naar Griekenland moet brengen, is uitgemond in een nachtelijke zoektocht naar een hotel.

Ze hebben met vijf mensen op een kamer geslapen om geld te besparen. In de regel betalen de vluchtelingen zelf de eerste nacht hotel; daarna is het hotel voor rekening van de smokkelaar. Dit moet voorkomen dat een smokkelaar de boel opzettelijk vertraagt om een commissie op te strijken van de hoteleigenaar. Maar het spreekt voor zich dat er geen ombudsman is waar de vluchtelingen terecht kunnen.

„De smokkelaars weten dat elke dag dat we in Izmir zitten ons geld kost”, zegt Mazens neef Ali, die met zijn twee zussen en nichtje van drie de reis maakt. „Ze kunnen met ons doen wat ze willen.”

De smokkelaars doen moeilijk over het feit dat de groep zo veel kinderen telt: acht in totaal. Die zouden eerst gratis reizen, maar de groep heeft ermee akkoord moeten gaan om toch te betalen voor de kinderen. Die reizen wel voor eenderde van de prijs: 320 euro per stuk. Voor Ahmad (12) en Sana (10) moet de volle mep van 1.000 euro worden betaald.

De vertraging was niet helemaal de schuld van de smokkelaar. Sommigen wachten nog op geld dat familieleden moeten overmaken. De 52-jarige Kemal heeft maar 700 euro en wil de rest met een oude laptop betalen. De smokkelaar sputtert tegen, maar geeft uiteindelijk toe.

Met mensensmokkel wordt veel verdiend. In 2014 kreeg de Turkse krant Zaman een notitieboekje van een smokkelbende in handen: in vier maanden tijd had die bende 7,6 miljoen euro verdiend. Voor aftrek van onkosten, dat wel.

De smokkelaar is ook een kleine zelfstandige die aan klantenwerving doet. En dus wordt Mazen ook benaderd door andere smokkelaars. Eentje biedt hem een gratis reis aan als hij de groep bij hem brengt. Van een ander mag zijn hele gezin gratis mee. Want Mazen brengt 45 klanten aan, goed voor meer dan 40.000 euro. Maar een woord is een woord, vindt Mazen.

Hij zegt dat ze mogelijk vannacht gaan vertrekken. Maar er klinkt minder vertrouwen in zijn stem dan gisteren.

De overtocht naar Griekenland is korter en minder gevaarlijk dan die over de Middellandse Zee. Maar toch: een paar dagen eerder heeft een boot schipbreuk geleden met 40 mensen erop; ongeveer de helft is vermist.

Rond het vallen van de avond stuurt de groep via WhatsApp foto’s en een video op. Ze zitten op een grasveld bij zee, leunen op hun rugzakken en drinken Turks Efes-bier. Ze wachten op taxi’s die hen naar de plaats van vertrek moeten brengen. Als het doorgaat. Veel vluchtelingen brengen dagen, zelfs weken door in Izmir voordat ze de oversteek kunnen maken.

Om vier uur ’s ochtends gaat de telefoon. Het is de broer van Firas. Of ik weet waar de groep is? Voor zover ik weet, zijn ze nog in Izmir. Nee, zegt hij: ze zijn twee tot drie uur geleden vertrokken.