Hebbes: twee ongure types halen de vrouwen op

Het ‘sluisteam’ jaagt op mensensmokkelaars tussen de miljoenen reizigers die op de luchthaven rondlopen. „Het is een kat-en-muis-spel.”

„Red Light District: gaat de rondleiding ook langs de uitbuiter?” Was getekend, met dank aan Loesje: het ‘sluisteam’ van de marechaussee op Schiphol, de jagers op mensensmokkelaars en mensenhandelaars.

Je hebt ze niet meteen in de gaten, deze rechercheurs. Ze lopen in burger rond tussen de passagiers en kijken. Soms hebben ze een tip gekregen, bijvoorbeeld van Interpol, van immigratiediensten of van collega’s bij grensbewaking, de mensen die de paspoorten controleren. Die twee vrouwen uit Roemenië die zeiden dat ze een vriend gingen opzoeken maar geen telefoonnummer hadden en niet konden vertellen waar ze naartoe gingen, klopt dat wel? Hebbes, bleek even later toen twee ongure mannen hen kwamen afhalen. Zij kregen zes maanden cel omdat ze de vrouwen in de prostitutie wilden laten werken. Mensenhandel.

Arjen en Daan („liever geen achternamen”), twee van de zestien rechercheurs van dit team, laten de video-opnames van dit „incident” zien om te illustreren hoe ze proberen mensenhandel en -smokkel op het spoor te komen. Bij alle discussies over migratie wordt vaak vergeten dat de meeste migranten met het vliegtuig zijn gekomen. Soms blijven ze langer dan de 90 dagen die hun visum meestal toestaat – daar kunnen ze op Schiphol niets aan doen. Maar soms proberen ze ook met valse of vervalste papieren of onder valse voorwendselen het land in te komen. En dan moeten ze om de controles op Schiphol heen.

Het sluisteam is een belangrijk element daarin – de naam dateert van decennia terug, toen medewerkers van Schiphol probeerden illegaal mensen binnen te sluizen door deuren open te zetten tussen wat op de luchthaven airside en landside heet. Dat kan allang niet meer, maar de naam is gebleven. Ze zitten in een anoniem kantoor in de catacomben van Schiphol, eerst een heel eind lopen naar de G-pier en dan daar naar beneden – met een pasje natuurlijk.

Er is een belangrijk verschil tussen mensenhandel en mensensmokkel, onderstreept Arjen. In twee zinnen samengevat: smokkel betekent een land proberen in te komen zonder geldige documenten, maar wel vrijwillig. Handel brengt uitbuiting met zich mee, bijvoorbeeld seksuele uitbuiting van vrouwen uit risicolanden als Hongarije, Roemenië en Bulgarije, of arbeidsuitbuiting van mensen die gedwongen worden zwart tegen een laag loon te werken.

„We zien wel dat de grens soms vervaagt”, zegt Arjen. „Chinese organisaties koppelen handel soms aan smokkel.” Het kost veel geld om een land ingesmokkeld te worden. Als je dat niet in één keer kan betalen, moet je ervoor werken. „Dat kan soms jaren doorgaan.”

Goedkope vluchten

Boven op de luchthaven zijn het nu de drukste dagen van het jaar. De afgelopen jaren betekende de zomer minder werk voor het sluisteam. „Smokkelaars nemen de goedkopere vluchten, en de tickets zijn ’s zomers meestal duurder”, vertelt Arjen. „Bovendien zijn er minder stoelen beschikbaar.” Maar het toeval wil dat juist juni dit jaar een drukke maand was, met acht zaken, waarbij twee smokkelaars zijn aangehouden. Dit jaar zijn tot eind vorige maand 24 smokkelaars aangehouden.

Dat is niet het hele verhaal. Soms is er een vermoeden van handel of smokkel en wordt informatie doorgespeeld aan bijvoorbeeld de politie. Dan komt het aantal „incidenten” op Schiphol, dus aanhoudingen en doorgegeven informatie, voor dit jaar tot eind juli op 44 voor mensensmokkel en 80 voor mensenhandel. In 2013 waren er 77 incidenten van mensensmokkel en 204 van mensenhandel, in 2014 respectievelijk 69 en 157.

Hoe ontdek je die mensen? Er zijn verschillende vormen van controle. Er zijn ‘risicovluchten’. Voor mensensmokkel bijvoorbeeld Italië, Griekenland, Turkije. Soms wordt er een zogeheten dynamische paspoortcontrole gehouden. Dan wordt er direct aan de gate gecontroleerd, als mensen uit de slurf komen. „Dan kunnen mensen niet meer zeggen dat ze geen paspoort hadden, want zonder paspoort kom je niet aan boord”, zegt Bas, een marechaussee die dienst doet als grensbewaker. „Als ze het dan niet meer kunnen laten zien, moet het in hun bagage zitten of ergens in het vliegtuig.”

Ook de vaste controles op de vier aankomstposten voor passagiers uit de niet-Schengenlanden zijn een belangrijk filter. Is het paspoort wel geldig? Europese paspoorten worden nu bij een aantal posten al door de computer gecontroleerd: zijn de bijzondere kenmerken met ultraviolet en infrarood licht te zien, klopt de foto op de chip met die van de persoon? Bij twijfel nodigt een grensbewaker de betrokkene uit voor een gesprek. Dat gebeurt ook als er vragen rijzen bij de documenten van niet-Europese passagiers, of bij de antwoorden op de standaardvragen: wat gaan ze doen, hoeveel geld hebben ze bij zich?

„Je ziet dat de smokkelaar zelf zich daarbij vaak aanbiedt als gelegenheidstolk”, vertelt Bas. „Die komt vaak uit hetzelfde land en heeft ook vaak familierechtelijke betrekkingen.”

Als er een probleem is met het paspoort, gaat het per buizenpost naar beneden, naar een paar kamertjes tussen de bagagebanden en het platform voor de vliegtuigen. Hier zetelt de afdeling falsificatie van de marechaussee. Er staan microscopen, scanners en andere apparatuur. Een grote kast bevat laatjes met de originele specimina uit zo’n beetje alle landen ter wereld.

Een moedervlek

„Vorig jaar zijn hier 22.000 verdachte documenten door de grensbewaking ter controle aangehouden”, zegt Richard, een van de documentenexperts. „Daarvan waren er 1.100 vals.” Soms is een document 100 procent vals en blijkt er iets niet te kloppen met de echtheidskenmerken. Dan zit er bijvoorbeeld geen watermerk in. Andere keren is het vervalst, dan kan er met de foto zijn geknoeid, met de naam of met de stempels.

„Het is een kat-en-muisspel”, zegt Richard. Wat met het effectiever worden van de controles steeds meer lijkt te gebeuren, is dat mensen proberen te reizen op het geldige paspoort van iemand op wie ze lijken. Dan kan het helpen dat de foto die op de chip in het paspoort staat, elektronisch te voorschijn kan worden gehaald, zodat een moedervlek zichtbaar wordt. Of dat de mensen die bij falsificatie werken, een nog uitgebreidere training hebben gehad voor gezichtsvergelijking dan de grensbewakers.

Richard vertelt dat er vorig jaar ruim 700 verdachten zijn aangehouden met een vals of vervalst reisdocument. Niet iedereen komt meteen in een strafrechtprocedure terecht. Voor vluchtelingen met een vals paspoort die meteen asiel aanvragen, geldt een andere bureaucratische route: die van de Immigratie- en Naturalisatiedienst.

De Eritreeërs ontbreken

Arjen, van het sluisteam, had nog even opgezocht waar de mensen vandaan komen die met een vals paspoort zijn betrapt. Daarvoor zijn dit jaar 73 Syriërs aangehouden, een veertigtal Albanezen, en daarna Irakezen, Somaliërs, Oekraïners, Afghanen. Dat rijtje klopt ongeveer met de internationale trends. Alleen de Eritreeërs ontbreken. Misschien zien we daarmee nu hetzelfde als vorig jaar: „Deze cijfers gaan over de mensen die met het vliegtuig zijn aangekomen”, zegt Arjen. „We hebben vorig jaar gezien dat veel Eritreeërs met de bus uit Italië kwamen en zich dan hier meldden om asiel aan te vragen. Maar hen komen de grensbewakers van de marechaussee niet tegen.”

Schiphol heeft vorig jaar 55 miljoen passagiers verwerkt, van wie 70 procent op doorreis was. Aankomende en vertrekkende passagiers lopen door elkaar heen, en dat biedt ook mogelijkheden voor mensensmokkelaars. Zo was er die Indiase familie die zogenaamd op doorreis was naar Abu Dhabi, maar van paspoort wisselde en met andere papieren naar Londen vloog. Ook zijn er smokkelaars die hun klanten van valse papieren voorzien, hen zeggen dat ze even moeten wachten met door de paspoortcontrole gaan en dan zelf snel een uitgaande vlucht nemen. „Er blijven ook veel mensen buiten ons zicht omdat ze niet te maken krijgen met de grenscontrole”, zegt Arjen. „Hoe veel je niet pakt, dat weet je niet.”