Column

Varen over de Wolga met laag clichégehalte

Gert-Jan Dennekamp en een Wolgaveerman. nieuwsuur

De voormalige Sovjet-Unie blijft een goudmijn voor avontuurlijke televisieverslaggevers met gevoel voor absurdisme. Volgende maand start bij de VPRO Grensland, een nieuwe serie van Jelle Brandt Corstius, over de rafelranden van het voormalige wereldrijk.

Daar moet zeker ook Abchazië toe gerekend worden, een ministaatje aan de Zwarte Zee, dat zich in 1993 afscheidde van Georgië, maar alleen wordt erkend door Venezuela, Nicaragua en Nauru. En door Rusland natuurlijk, dat er een vazalstaat van heeft kunnen maken.

De gisteren door 2DOC/IKON uitgezonden Poolse documentaire Het Domino Effect (Efekt Domina) balt het drama samen in de huwelijkscrisis van de minister van Sportzaken en zijn jonge Russische bruid. Die heeft twee academische graden, maar komt in Soechoemi niet aan de slag. De Abchaziërs haten immers alle Russen, en haar man komt niet eens voor haar op. Net tijdens het door hem georganiseerde Wereldkampioenschap Domino, vertrekt ze, zwanger en al.

Het is zo’n goed gemaakte, melancholieke en excentrieke documentaire geworden, waarin wij ons kunnen vergapen aan een onbegrijpelijk en intrigerend universum.

Toch is het goed dat er ook op een meer realistisch niveau journalistiek wordt bedreven in het land dat sinds enige tijd weer als een soort van vijand wordt gezien. Nieuwsuur excelleert in reisreportages, zoals die van Saskia Dekkers in uithoeken van Europa. Deze week is het de beurt aan de vijfdelige serie Langs de Wolga, Rusland onder Vladimir Poetin, met als gids de redelijk goed Russisch sprekende reporter Gert-Jan Dennekamp, die zich eerder al in het oosten van Oekraïne onderscheidde met nuchtere, degelijke verslaggeving.

Door de oorlog aldaar, de annexatie van de Krim en de Europese boycotmaatregelen, zijn veel Russen voor hun vakantie weer aangewezen op het binnenland. Dennekamp maakte een traditionele cruise over de rivier die de nationale identiteit bepaalt, van Moskou naar Volgograd.

Het aardige van Dennekamps aanpak is dat hij Rusland niet benadert als een antropoloog in een krankzinnig universum, maar als een land dat voor een deel dezelfde problemen kent als West-Europa. Gisteren ging het bijvoorbeeld over de ontvolking van het platteland, die de overheid tracht tegen te gaan door forse subsidiëring van wie zich daar toch wil vestigen.

Ook zoekt Dennekamp de nuance. Hij komt zowel kritiekloze aanhangers van Poetin tegen als zeer kritische burgers. Een bedachtzaam formulerende milieuactiviste barst in tranen uit als ze wijst op de doden die zo'n oorlog in Oekraïne veroorzaakt.

Er zijn ook ondernemers, die winkeltjes beginnen met producten uit eigen streek of land. We bezoeken de auto-industrie van Nizjni Novgorod, maar de meeste burgers hebben liever een buitenlandse auto, die is nauwelijks duurder.

De veerman over de Wolga en de paddenstoelenplukker, het zijn allemaal mensen die helemaal niet zo erg verschillen van ons. De winkels zijn nog niet leeg, het bestaan is verre van uitzichtloos, zoals onder het communisme. Zelden zie je verslaggeving over Rusland met een zo laag clichégehalte.