Piep van bonobo is taalbasis

Bonobo en kind eten waterlelies. Foto Zanna Clay / LuiKotale Project

Bonobo’s piepen altijd en overal. Ze piepen bij het eten, als ze rusten, wanneer ze een nest bouwen, tijdens het spelen en wanneer ze elkaar vlooien. En al die piepjes klinken precies hetzelfde.

De bonobopiep heeft geen vaste betekenis. Net als de kreetjes die mensenbaby’s slaken voordat ze gaan brabbelen. Mensapen beschikken dus net als mensen over geluiden zonder inherente betekenis, de basis voor taal, concluderen Britse primatologen deze week in het tijdschrift PeerJ.

Primatoloog Zanna Clay van de Université de Neuchâtel in Zwitserland onderzocht wilde bonobo’s (Pan paniscus) in Congo. Met een microfoon nam ze urenlang bonobogeluiden op. Daarbij lette ze vooral op de bonobopiep: een typisch korte en hoge klank uit gesloten mond.

Bonobo’s maken ook andere geluiden, maar die zijn voor specifieke situaties. Een bonoboblaf is een alarmroep, hijglachen hoort bij spelen en schreeuwen en kreunen horen bij agressie. Mensen hebben ook zo’n repertoire van vaste signalen. „Lachen en huilen zijn net apenroepen, omdat ze bij een specifieke emotionele context horen”, zegt Clay.

Maar wat de mens bijzonder maakt, zijn onze geluiden zonder vaste betekenis. „Baby’s van drie tot vier maanden beginnen te gorgelen, maken klinkers en slaken kleine kreetjes”, zegt Clay. „Dit zijn de bouwsteentjes van volwaardige spraak. ”

Bij bonobo’s vormen piepjes die bouwstenen, denkt Clay. De piepjes klonken in elke situatie hetzelfde. Alleen in negatieve situaties, zoals een gevecht, was de piep hoger en klonk die korter. „Als een bonobo opgewonden is, verliest hij de controle over zijn stem”, zegt Clay.

Hoe reageren andere bonobo’s op het gepiep? Betekent een piep bij het eten iets anders dan een piep bij het vlooien? „Dat gaan we nu onderzoeken”, zegt Clay. „Maar het lijkt erop dat bonobo’s verschillende combinaties van piepjes ook anders interpreteren.”

Bij bonobo’s in gevangenschap zijn al eerder aanwijzingen gevonden dat zij piepjes op een taalachtige manier gebruiken. De beroemde labbonobo Kanzi had verschillende piepjes voor verschillende soorten voedsel.