‘Een week lang twee keer per dag klaarkomen – en de man raakt spermatechnisch uitgeput’

Dat stond in NRC Weekend

illustratie tamara pruis

De aanleiding

Een man zou niet te vaak moeten klaarkomen wanneer hij kinderen wil. Dat is althans wat je denkt na lezing van een opiniestuk in NRC Weekend. „Een week lang twee keer per dag klaarkomen – en de gemiddelde man raakt spermatechnisch uitgeput”, stond in het artikel.

De uitspraak is gebaseerd op het boek Primate Sexuality van de Nieuw-Zeelandse primatoloog Alan Dixson. Maar klopt dat? Raakt de man spermatechnisch uitgeput als hij een week lang twee keer per dag klaarkomt? nrc.next zocht het uit.

Waar is het op gebaseerd?

We vragen het Alan Dixson. Hij baseert zich op onderzoek van M. Freund (1963), vertelt hij per e-mail. Daarin leveren donoren gedurende een periode van ongeveer 250 dagen op geplande tijdstippen sperma af. In die tijd wisselden periodes af waarin zij een bovengemiddeld vaak (2-3 keer per dag) of een gemiddeld aantal keer (2 keer per week) klaarkwamen.

En, klopt het?

Laten we beginnen bij de term ‘spermatechnisch uitgeput’, wat verstaan we daar precies onder? Dixson legt uit dat het gaat om een vermindering in de hoeveelheid zaadcellen: de mannen die een week lang twee tot drie keer per dag klaarkomen, produceren per zaadlozing ongeveer een kwart van de concentratie spermacellen die ze zouden produceren als ze twee keer per week zouden klaarkomen.

Maar kunnen spermacellen opraken? Nee, zeggen verschillende experts. Althans: de snelheid waarmee nieuwe zaadcellen worden aangemaakt, verandert niet bij mannen die vaker klaarkomen. Aanmaken van nieuwe cellen duurt altijd 70 dagen. Maar in de bijbal en de zaadleider zit een voorraad spermacellen opgeslagen. Die voorraad neemt wel flink af bij mannen die bijzonder vaak klaarkomen.

Het is dus maar net hoe je ‘spermatechnisch uitgeput raken’ definieert: volledig op raken of verminderen van de voorraad. Dat zeggen evolutiebioloog Menno Schilthuizen en voortplantingsgeneeskundigen Nils Lambalk en Sjoerd Repping, die alledrie werken aan universiteiten, respectievelijk in Leiden, en Amsterdam (VUmc en AMC). Ze benadrukken dat de concentratie zaadcellen alleen afneemt wanneer er niet minimaal twee dagen tussen het klaarkomen zit, of in dit specifieke geval: wanneer een man 2 à 3 keer per dag ejaculeert.

Lambalk voegt daaraan toe dat hij twee tot drie keer per dag klaarkomen zeker niet als anticonceptiemethode zou vertrouwen. Kunnen we dan ook concluderen dat vaak klaarkomen geen effect heeft wanneer man en vrouw zwanger proberen te worden?

Om vruchtbaarheid bij mannen te onderzoeken, meet je de bewegelijkheid en de concentratie van spermacellen. Bij het verwekken van een kind is vooral een gezonde concentratie belangrijk, legt voortplantingsdeskundige Repping uit.

De gevolgen van 2 à 3 keer per dag klaarkomen – namelijk een afname in het aantal zaadcellen – zijn bij gezonde mannen verwaarloosbaar voor wat betreft een toekomstige zwangerschap, zeggen de drie deskundigen.

In het onderzoek van Freund produceert bovendien ruim de helft van de mannen die 2 à 3 keer per dag klaarkomen minstens een ‘normale concentratie’ van 20 miljoen zaadcellen per milliliter, merkt Lambalk op. Schilthuizen voegt daaraan toe dat concentraties onder de 15 miljoen milliliter pas gelden als laag. Een derde van de proefpersonen kwam (net) onder dat getal, de rest zat daar ruim boven. „Bovendien is voor het krijgen van een kind de vruchtbaarheid van de vrouw misschien wel belangrijker”, zegt Repping.

En hoe zit het met mannen die elke dag klaarkomen? Uit recent onderzoek van Mayorga-Torres (2015) bleek dat de concentratie zaadcellen eenmalig met een derde afnam, maar daarna op peil bleef. Een hogere concentratie dus dan wanneer je 2 of 3 keer per dag klaarkomt. Het getal lag bovendien ver boven de ‘gevaarlijke’ ondergrens qua vruchtbaarheid.

Conclusie

Raakt sperma ‘op’ bij mannen die twee tot drie keer per dag klaarkomen? Niet bij gezonde mannen: de ruime meerderheid blijft onverminderd vruchtbaar, al verminderde bij hen de voorraad spermacellen wel. De voorraad is bij ruim de helft van de mannen ongeveer driekwart minder dan wanneer mannen twee keer per week klaarkomen. Maar ‘op’ is het zaad niet, en dat is toch wat je in eerste instantie denkt als het gaat over ‘uitputting’. We beoordelen de uitspraak daarom als grotendeels onwaar.

Een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nextcheckt@nrc.nl of tip via Twitter met hashtag #nextcheckt