Dit is het moment voor een verbod op kernwapens

Vernieuw niet het nucleaire arsenaal, maar verbied het, adviseert Krista van Velzen op de dag dat ‘de bom’ wordt herdacht.

Illustratie Manny Francisco

‘Ik zag mensen die er niet eens meer uitzagen als mensen. Ze zaten onder het bloed, waren half verbrand, misten delen van hun lichaam, droegen eigen oogbollen in hun hand.” Als 13-jarig meisje maakte Setsuko Thurlow uit Hiroshima deze verschrikkingen mee. Meer dan 200.000 mensen stierven tijdens en na de atoomaanval op deze stad, vandaag 70 jaar geleden. Setsuko overleefde. Vandaag, 6 augustus, nemen zij en ik samen deel aan de herdenking van de twee nucleaire aanvallen op Japan en vertelt ze mij welke onvoorstelbare dingen ze die dag zag, hoorde en rook.

Het zal niet lang meer duren tot er geen getuigen van de aanvallen op Hiroshima en Nagasaki meer in leven zijn om ons eraan te herinneren waarom een verbod op kernwapens van levensbelang is. „Het is een illusie dat kernwapens ons zouden beschermen”, gaat Setsuko verder. „Wat een onzin! Denk aan alle conflicten die er zijn geweest en nog zijn. Hebben kernwapens ook maar iets gedaan om ons te beschermen? De enige manier om veilig te zijn, is door géén kernwapens meer te hebben.”

Vreemd genoeg lijken we weinig geleerd te hebben van Hiroshima en Nagasaki. Kernwapens zijn nog altijd niet verboden, tot ongeloof van menigeen die ik de afgelopen maanden sprak tijdens het ophalen van handtekeningen voor het burgerinitiatief van PAX voor een nationaal verbod op kernwapens. Er zijn nog steeds 15.850 kernwapens in de wereld, waarvan er 2.000 op scherp staan. Van onderhandelingen over een totaalverbod is nog altijd geen sprake, integendeel: alle kernwapenstaten hebben plannen hun nucleaire arsenaal te vernieuwen. De Tweede Kamer nam verschillende moties aan die opriepen tot nucleaire ontwapening, maar tot nu toe is geen daarvan uitgevoerd. Daarmee negeert de Nederlandse regering het feit – zo bleek uit een recente opiniepeiling van het Nederlandse Rode Kruis – dat 83 procent van de Nederlandse bevolking af wil van kernwapens.

Het is dan ook tijd dat de internationale gemeenschap, waaronder de Nederlandse regering, de klemmende oproep van Setsuko Thurlow en de andere overlevenden alsnog ter harte neemt en juist nu concrete stappen zetten om kernwapens te verbieden.

Kort nadat Japan werd geconfronteerd met de gruwelijke humanitaire impact van de kernbom, werden de Verenigde Naties opgericht. Al in de eerste resolutie die aangenomen werd, begin 1946, werd besloten dat alle kernwapens en andere massavernietigingswapens de wereld uit moesten. Het zou nog meer dan twee decennia duren tot in 1968 in het Non-Proliferatieverdrag (NPV) werd vastgelegd dat alle lidstaten (inmiddels zijn dat er 189) moeten gaan onderhandelen over een verbod op (nucleaire) wapens.

Die onderhandelingen zijn echter nog altijd niet gestart en de afbouw van het nucleaire arsenaal stagneert. Alle kernwapenstaten hebben plannen of zijn al begonnen met het vernieuwen en beter inzetbaar maken van hun nucleaire materialen, wat eufemistisch ‘modernisering’ wordt genoemd. Conservatieve berekeningen geven aan dat bijvoorbeeld alleen al de VS de komende 30 jaar 1 biljoen dollar zal investeren in haar kernwapens.

Ook de Amerikaanse kernwapens die in Nederland gestationeerd zijn, zullen vernieuwd worden. Zo krijgen ze een betere gps-navigatie, zodat de bom preciezer gericht kan worden en dus beter inzetbaar wordt. De oude kernwapens die in de jaren zestig zonder democratisch debat geplaatst werden, gaan het land uit; nieuwe, moderne bommen komen uit de VS onze kant op. Een beter moment om het hoofdstuk ‘kernwapens in Nederland’ af te sluiten kan ik me niet bedenken: ze gaan het land al uit, we hoeven alleen maar te bedanken voor de nieuwe.

Kernwapenstaten zijn altijd in de minderheid geweest, maar hebben wel steeds het debat bepaald. Dat is ook de reden dat onderhandelingen over een verbod, zoals vastgelegd in het VN-verdrag, nooit begonnen zijn. Dit tot frustratie van de niet-kernwapenstaten.

Een ruime meerderheid van 113 landen vindt de huidige impasse onacceptabel en heeft aangegeven te willen onderhandelen over een verbod op en de eliminatie van kernwapens. Een hoopgevend signaal.

Ook in Nederland klinken positieve geluiden. De oproep van de meerderheid van de Tweede Kamer aan de regering om aan deze toekomstige onderhandelingen zonder voorbehoud mee te doen, is hoopgevend. Deze oproep sluit nauw aan bij een eerder aangenomen motie om het nieuwe gevechtsvliegtuig, de JSF, geen kernwapentaak mee te geven.

De regering geeft tot nog toe echter geen sjoege. De kernwapens zijn nog altijd niet uit Nederland verwijderd, de geheimzinnigheid rond de aanwezigheid ervan is niet opgeheven en minister Koenders is er niet van overtuigd dat het, na het verbieden van biologische en chemische wapens, clustermunitie en landmijnen, nu ook de hoogste tijd is om nu ook het meest inhumane wapen aller tijden te verbieden.

Vijfenveertigduizend mensen hebben het burgerinitiatief van PAX getekend en roepen daarmee de Kamer op om een nationaal verbod op kernwapens in te stellen. Na het zomerreces wordt hierover gedebatteerd. Dit biedt een uitgelezen moment om tot daden over te gaan.

„Wacht niet op anderen, heb de moed om zelf concrete stappen te zetten om kernwapens te verbieden en elimineren.” Neemt u deze oproep van overlevende Setsuko Thurlow aan de huidige machtshebbers ter harte, minister Koenders?