De bibliotheek wordt steeds jonger

Dankzij promotie en school worden kinderen massaal gratis lid. Maar betalende volwassenen vertrekken.

Het stimuleren van bibliotheekbezoek door kinderen heeft een gunstig effect op hun taalprestaties. Foto Koen Suyk/ANP

De bibliotheek een vergrijsd instituut? Aan de aanwas van leden valt dat niet meer af te lezen. Het aantal jonge leden groeit. Verreweg de meeste leden van openbare bibliotheken zijn nu kinderen onder de 18 jaar. In 2000 waren het er ruim 2 miljoen, dit jaar 2,2 miljoen. Het aantal betalende volwassen leden daalt wel gestaag: van rond de 2,2 miljoen in 2000 tot 1,6 miljoen nu. Dat blijkt uit cijfers die het Centraal Bureau voor de Statistiek gisteren bekendmaakte.

Volgens Frank Huysmans, bijzonder hoogleraar bibliotheekwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam, is de jeugdige aanwas het resultaat van campagnes met gratis lidmaatschappen die aan kinderen worden aangeboden. Met BoekStart krijgen ouders van drie maanden oude baby’s van deelnemende bibliotheken een koffertje met babyboekjes en een folder over voorlezen mee. De bedoeling is dat dit voorlezen al vroeg begint. Er zijn ook programma’s om kinderen via de scholen lid te maken.

Zo dient de bibliotheek steeds meer om geletterdheid te bevorderen. En het helpt. Uit een promotie aan de Universiteit Leiden vorig jaar van Heleen van den Berg blijkt dat vooral BoekStart een gunstig effect heeft op de leesvaardigheid van kinderen, ongeacht hun achtergrond. Kinderen van ouders die dankzij BoekStart eerder voorlezen, scoren hoger op taal als ze 15 en 22 maanden oud zijn.

Ook op een school met uitsluitend kinderen van buitenlandse afkomst had het stimuleren van bibliotheekbezoek een gunstig effect. Meisjes hebben er gemiddeld meer baat bij dan jongens, volgens Huysmans. En in hoogopgeleide gezinnen wordt ook meer gebruik gemaakt van dat gratis lidmaatschap dan in laagopgeleide. Altijd dreigt volgens hem het effect dat alleen welgestelde geletterden het meeste profiteren van gesubsidieerde activiteiten. „Met alleen het aanbieden van een lidmaatschap ben je er niet”, aldus Huysmans. „Je moet je als overheid extra inspannen om degenen voor wie het bedoeld is er gebruik van te laten maken.”

Boeken spelen een kleinere rol. Het aantal uitgeleende boeken aan kinderen is sinds 2005 met bijna 30 procent afgenomen. Maar ze lenen met gemiddeld 23 boeken per jaar meer dan volwassenen (18 gemiddeld per jaar).

Volgens Huysmans dient de bibliotheek meer als informatiecentrum om de krant en tijdschriften te lezen of voor een werkstuk. De knipselmap maakt plaats voor de database. „De bibliotheek kan de burger helpen om zich staande te houden in de informatiesamenleving. Het accent ligt op helpen zoeken en helpen vinden”, zegt Huysmans.

Gemeenten betalen bibliotheken extra voor bevordering van geletterdheid. „Als je niet goed kunt lezen en schrijven, is internet supermoeilijk”, zegt Jeanine Deckers van de Bibliotheek Bollenstreek, met zeven vestigingen in onder andere Lisse, Sassenheim en Noordwijk. In een computercursus wordt een ochtend besteed aan de site voor de dienstregeling van het openbaar vervoer 9292ov.nl, een groot probleem voor laaggeletterden. De cursisten hoeven geen lid te zijn.

Cd’s worden in de Bollenstreek niet meer uitgeleend en er wordt overwogen om ook dvd’s uit het bestand te halen. Achterhaald. Liever meer geld naar laaggeletterden.

De bibliotheek wordt niet langer gezien als kwijnende instelling voor hoofdzakelijk ouderen die nog boeken lezen, vindt Deckers. Jongeren komen er ook voor huiswerk. Om de verleiding van de smartphone te weerstaan, geven ze die braaf af bij de balie.