Birma loopt onder, Java verdroogt

Terwijl Birma kampt met ernstige wateroverlast en de hulp van het buitenland inroept, breken de Indonesiërs zich het hoofd over de toenemende droogte in hun land. In beide landen dreigt de oogst te mislukken.

In het overstroomde Kalay in Birma. Foto’s Sai Zaw/AFP, Bimo Satrio/EPA

Bekijk de Facebook-pagina van Ye Htut, de Birmese minister van Informatie, en je ziet het verschil in Birma tussen 2008 en nu. Toen raasde de verwoestende cycloon Nargis over het Zuidoost-Aziatische land, overstroomde de vruchtbare Irrawaddydelta, vielen er ruim 130.000 doden en weigerde de junta alle buitenlandse noodhulp. De grenzen van de toen nog hermetisch afgesloten dictatoriale staat bleven dicht. Nu staan grote delen van Birma opnieuw blank, maar is de reactie anders.

Ye Htut vraagt via sociale media de internationale gemeenschap om hulp. Hij plaatst foto’s van rivieren die bruggen opslokken, dorpen waar de weg in de rivier is gezakt en landkaarten van de ondergelopen gebieden. In een reactie wijst iemand Ye Htut op een veel gehoord argument in Birma: de huidige regens veroorzaken overstromingen, maar door decennia van (deels illegale) houtkap zijn de modderlawines en gevolgen veel erger. Zulke kritiek was voordat de generaals besloten tot democratische hervormingen ondenkbaar.

De heftige regenval, deels veroorzaakt door een late cycloon in de Golf van Bengalen, maakt duidelijk hoe arm en kwetsbaar Birma nog is. Ruim 200.000 Birmezen kampen met problemen door de overstromingen. Duizenden huizen en tientallen scholen zijn verwoest, net als veel akkers. Er zijn 46 doden gevallen en de Verenigde Naties denken dat dat aantal zal stijgen. Bewoners van getroffen gebieden, elf van de veertien staten en regio’s kampen met overstromingen, klagen dat er te traag wordt gereageerd, te weinig noodhulp aanwezig is en de autoriteiten te summier informatie bieden over de toestand. Hulpverleners zijn vooral bezorgd over de ruim 100.000 stateloze, opgejaagde en kwetsbare Rohingya die vastzitten in detentiekampen aan de zwaar getroffen Birmese westkust. Zij worden grotendeels aan hun lot overgelaten.

Waar Birma overstroomt, heeft Indonesië last van te weinig regenval. Grote delen van het land – zoals Java, Sulawesi, Bali en Zuid-Sumatra – hebben sinds mei geen serieuze regen meer gehad. De droogte is zo erg dat de Indonesische president Joko Widodo deze week zijn ministers bij elkaar riep om plannen te smeden.

Boeren melden dat de oogst de komende maanden zal mislukken. Op veel plekken staan de sawa’s, de rijstvelden, droog. De minister van Landbouw wil dat boeren andere gewassen op de drooggevallen velden planten in een poging nog enig inkomen voor de boeren te genereren. De regering vreest dat mensen thuis water in flessen en emmers zullen opslaan omdat rivieren en stromen zijn drooggevallen. Dit kan leiden tot een uitbraak van knokkelkoorts aangezien tijgermuggen, die de ziekte verspreiden, eitjes leggen in stilstaand water. Tevens wordt gevreesd voor bosbranden.

De droogte wordt volgens de Indonesische meteorologische dienst veroorzaakt door een sterke verschijning van het weerfenomeen El Niño. In 1998 had Indonesië ook grote last van dit verschijnsel, waarbij de zeetemperatuur in de oostelijke helft van de Grote Oceaan hoger is, met extreem weer als gevolg. Toen leed Indonesië voor 2,45 miljard dollar verlies door een mislukte oogst, bosbranden en hoge ziektekosten door de wekenlange rookwolken die in getroffen gebieden hingen, meldde de Engelstalige krant The Jakarta Post deze week.

De droogte kan uitgroeien tot een politiek probleem voor de president, die wil dat Indonesië zelf in zijn voedselproductie voorziet. Dat hoort volgens hem bij een groot en soeverein land. Om van de invoer van rijst uit het buitenland af te komen wilde hij juist dat er meer landbouwgrond gebruikt zou worden voor rijstverbouw. Maar door de droogte lukt dat nu niet. Volgens het ministerie van Landbouw is de rijstoogst op ruim 6.000 hectare op Java al mislukt. Op nog eens 27.000 duizend hectare dreigt dat ook te te gebeuren.