Puerto Rico stevent af op een bankroet

Het Caraïbisch eiland zit diep in de ellende. Zijn schuldeisers willen verdere saneringen.

De helft van de Puertoricanen heeft geen werk en sinds 2007 hebben 300.000 inwoners het eiland verlaten. Foto Joe Raedle / Getty Images

De meeste tafeltjes zijn leeg in Aromas Coffeehouse, in het oude koloniale district van San Juan. In de Caraïbische hitte fronst eigenaar Martin zijn bezwete wenkbrauwen.

De airco staat uit om zijn stroomrekening laag te houden. Martin heeft al medewerkers ontslagen. Om het omzetverlies te beperken heeft hij enkele prijzen licht verhoogd.

Door de diepe economische crisis geven klanten óf niets meer uit óf ze vertrekken naar het vasteland van de Verenigde Staten. In beide gevallen is het niet goed voor Martins omzet.

Zijn vader, oom van popster Ricky Martin, opende het koffiehuis vijf jaar geleden. Het was een langgekoesterde droom en de jonge Martin wil niet opgeven. „Ik blijf hier, ik houd vol.”

Bijna tien jaar verkeert Puerto Rico nu in een recessie. En een ommekeer lijkt niet in zicht. Integendeel. De helft heeft geen werk, sinds 2007 hebben 300.000 inwoners het eiland verlaten, scholen sluiten.

De regering probeert ondertussen de eigen inkomsten op peil te houden door de btw te verhogen naar 11,5 procent. Daar komt nog een nieuwe dienstenbelasting bovenop, die op 1 oktober ingaat.

Verder zijn de stroomtarieven onder druk van de aandeelhouders verdubbeld, terwijl tegelijkertijd veel overheidskantoren zijn gesloten wegens bezuinigingen.

Lasten niet meer te dragen

Het centrale probleem: een schulddenberg van 72 miljard dollar (65 miljard euro), net zo veel als de omvang van de economie. De lasten daarvan kan het land niet meer dragen, zo bleek afgelopen weekeinde, toen een belangrijke betaling van 58 miljoen dollar aan schuldeisers werd gemist. Er werd slechts 628.000 aan rentebetaling op tafel gelegd.

Ratingbureau Moody’s vermoedt dat dit ook niet de laatste wanbetaling zal zijn. Dat zorgt volgens analisten mogelijk weer voor allerlei claims en daarmee raakt een redding nóg verder uit beeld.

Zo koerst Puerto Rico, na landen als Argentinië, Griekenland en Somalië, regelrecht af op een staatsbankroet. Hoewel, een staat is het eigenlijk niet. Het eiland is een ‘territorium’ van de VS, gedeeltelijk autonoom, maar niet onafhankelijk en evenmin een volwaardig deelstaat van de VS. De dollar is er het betaalmiddel.

De inwoners van Puerto Rico zijn Amerikaans staatsburger, maar aan de Amerikaanse presidentsverkiezingen mogen ze niet meedoen. In het Huis van Afgevaardigden in Washington zit een vertegenwoordiger van Puerto Rico, maar zonder stemrecht.

Carmen Davila (65), gepensioneerd vrachtwagenchauffeur en stoffeerder, zegt dat ze onlangs haar spaargeld van de bank heeft gehaald. Uit angst dat de overheid de banken sluit en de rekeningen zal plunderen. Puerto Rico heeft altijd ups en downs gekend, zegt Davila, maar zo slecht als nu ging het niet eerder. „Dit is echt heel erg.”

Lotenverkoper Jose Hernandez (62) illustreert de malaise aan de hand van zijn reistijd naar het centrum. Vroeger stond hij twee uur in de file, nu is hij er in twintig minuten. Het liefst zou ook hij vertrekken, maar hij wil zijn kinderen en kleinkinderen niet achterlaten. „Hoe minder mensen hier blijven, hoe minder er zijn om de economie draaiende te houden.”

Hernandez zegt dat zijn verkoop met 10 procent is teruglopen en dat hij moet bezuinigen op zijn dagelijkse levensbehoeften.

Harde herstelplannen

Veel Puertoricanen kijken angstig naar de herstelplannen, zoals de harde bezuinigingen die voorgesteld zijn door een groep particuliere schuldeisers, die ruim 5 miljard dollar van de schuld in handen heeft. Zij stellen voor leraren te ontslaan, uitgaven voor de zorg te beperken en subsidie aan de belangrijkste universiteit op het eiland te verlagen.

De overheidsplannen steken daar nauwelijks gunstiger bij af. Zo wordt gedacht aan verlaging van de lonen (tot onder het wettelijke minimum), afschaffing van doorbetaling tijdens vakanties en besparing op uitgaven voor energie.

De regering van gouverneur Alejandro Garcia Padilla wil bepaalde staatsbedrijven failliet laten gaan, maar Amerikaanse wetgeving verbiedt dit, ook al zou dan het uitzicht op een ordentelijke schuldherstructurering verbeteren.

De Amerikaanse overheid lijkt niet erg genegen om de Puertoricanen te helpen. Vanwege zijn status aparte kan het eiland geen beroep doen op federale hulpprogramma’s en staatssteun is in Washington een taboe, laat staan steun aan quasideelstaten.

Obligatiebeleggers bezitten meer dan 11 miljard dollar aan Puertoricaanse schuld en hedgefondsen zelfs ruim 24 miljard. Zij beleggen in dergelijke schulden in de hoop er een mooi rendement op te maken. Maar volgens onderzoeksbureau Morningstar wordt dat door de ongewisse en chaotische situatie op Puerto Rico steeds lastiger. (Reuters)