Iraanse ex-partner Hamas na kerndeal terug bij Saoediërs

Tijden veranderen snel in het Midden-Oosten, en de allianties in even hoog tempo. Wie had kunnen denken dat Saoedi-Arabië zich weer zou verzoenen met de Palestijnse organisatie Hamas, nota bene lid van de Moslimbroederfamilie en ook bondgenoot van Iran? Toch is dat proces zich nu aan het voltrekken. Iran is woest, getuige een campagne tegen Hamas in de Iraanse media.

Onder koning Abdullah werd de fundamentalistische Moslimbroederschap vorig jaar in Saoedi-Arabië tot terroristische organisatie verklaard, in dezelfde categorie als Islamitische Staat en Al-Qaeda. De Broederschap is volgens de Saoedi’s in haar aard een revolutionaire organisatie die net als IS of Al-Qaeda een bedreiging is voor de Saoedische monarchie. Een paar maanden eerder hadden de Saoediërs al met een paar miljard dollar meegewerkt aan de omverwerping van het Moslimbroederbewind in Egypte door generaal Sisi. Abdullah stierf in januari. Zijn halfbroer Salman, minder fanatiek anti-Moslimbroederschap, volgde hem op. Intussen sloten de grote mogendheden een nucleair akkoord met het shi’itische Iran, vijand nummer 1 van Saoedi-Arabië.

Het akkoord met Iran konden ze zien aankomen. Salman en zijn ploeg gingen meteen aan het werk om zoveel mogelijk sunnitische landen en organisaties aan hun kant te krijgen. Soedan werd losgekocht van Teheran. De ban op de Broederschap werd versoepeld. De Tunesische fundamentalist Ghannouchi werd uitgenodigd in Riad op bezoek te komen, evenals de leider van de Jemenitische Broederschap. De relaties met Turkije werden aangehaald, ook al is Erdogan gekend als Broederschapsvriend.

Hamasleider Khaled Meshaal ging twee weken geleden met een zware delegatie naar Riad, waar hij werd ontvangen door koning Salman zelf, kroonprins Mohammed bin Nayef en adjunct-kroonprins Mohammed bin Salman. Hoger kan niet.

Tot zo’n tien jaar geleden steunde Saoedi-Arabië Hamas. Onder druk van het Westen, dat de organisatie hoog op zijn terreurlijst heeft staan, werd die hulp afgebouwd. Teheran nam Hamas graag over. Dat Hamas sunnitisch is en Iran shi’itisch, doet er in het Iraanse denken niet toe. Het gaat om hogere doelen – in dit geval de strijd tegen Israël.

Maar Hamas kreeg scrupules toen zijn geestverwanten in Syrië een rol gingen spelen in de opstand tegen Bashar al-Assad, die door Iran wordt gesteund. Het aantreden van Moslimbroeder Morsi als president in Egypte in 2012 bood een uitweg. Hamas keerde zich af van Iran. Egypte nam het over. Hamas moest al na een jaar op de knieën terug naar Teheran, toen Sisi de macht in Kairo overnam met een hard anti-Broederschapbewind.

Er is geen enkele reden om aan te nemen dat de huidige allianties zich nu stabiliseren. Sisi weigert mee te gaan in de Saoedische versoepeling jegens de Broeders, die in Egypte juist genadeloos worden vervolgd. Sisi wil het ook niet bijleggen met Turkije, zoals de Saoediërs hebben gevraagd. Hamas’ Palestijnse rivalen, het Al-Fatah van president Abbas, zijn kwaad over de Saoedische stap. Pikant detail: ook Israël is boos. Er werd juist druk gespeculeerd over toenadering met Saoedi-Arabië over de band van de gedeelde angst voor Iran. Maar nu is nota bene Hamas Salmans nieuwe vriend.