Duits schandaal laat zich niet dempen

De vervolging van twee journalisten wegens landverraad kostte gisteren de baas van het OM zijn baan.

De politieke zomerkrimi over landverraad versus persvrijheid die zich in Berlijn ontrolt, heeft gisteren het eerste slachtoffer geëist. Harald Range, de hoogste baas van het federale openbaar ministerie, is door zijn chef, minister Heiko Maas (Justitie, SPD), op staande voet uit zijn functie gezet. Range baarde afgelopen week opzien met een onderzoek naar twee journalisten van het blog Netzpolitik.org op verdenking van landverraad.

Het ontslag van Range werd gisteren na een tumultueuze dag door minister Maas bekendgemaakt tijdens een live tv-uitzending. Directe aanleiding was een persverklaring gisterochtend van Range waarin hij ongehoord fel uithaalde naar zijn eigen minister: die had volgens Range de onafhankelijkheid van het openbaar ministerie beschadigd door zich politiek te mengen in het werk van het zogeheten Bundesgeneralanwaltschaft, dat onder meer belast is met de vervolging van misdrijven die de staatsveiligheid in gevaar brengen.

Alles draaide om de vraag of twee journalisten van Netzpolitik.org, hoofdredacteur Markus Beckedahl en diens collega Andre Meister, staatsgeheimen hadden geopenbaard die de externe veiligheid van de Duitse bondsrepubliek in gevaar brengen en de vijand in de kaart spelen. Het blog schreef eerder dit jaar over de voorgenomen uitbreiding door de Duitse binnenlandse veiligheidsdienst, het Bundesamt für Verfassungsschutz, van de controle van sociale netwerken op internet. Daarbij maakten zij ook onderliggende documenten openbaar.

Range had een externe expert gevraagd om een wetenschappelijke rapportage over de vraag of het hierbij ging om staatsgeheimen. Toen dat eind vorige week bekend werd, liet minister Maas direct weten dat hij geen behoefte had aan die rapportage omdat volgens hem duidelijk was dat het hier niet om een staatsgeheim ging. Ook benadrukte hij het grote belang van de door de grondwet gegarandeerde persvrijheid.

Gisteren verklaarde Range dat zijn expert als „voorlopige uitkomst” wel degelijk geconcludeerd had dat staatsgeheimen bekend waren gemaakt. Toen Range dit maandag meldde aan het ministerie kreeg hij het bevel onmiddellijk een einde te maken aan die rapportage en om de expert af te halen van zijn opdracht.

Range gehoorzaamde maar opende tegelijkertijd openlijk de aanval op de minister. Maas kon toen niet anders dan hem ontslaan.

Dat betekent niet dat de affaire is afgedaan, concluderen betrokken politici en verschillende analisten. De oppositiepartijen in de Bondsdag, die met zomerreces is, menen dat Maas maar ook minister Thomas de Maizière (Binnenlandse Zaken, CDU) nog veel vragen moeten ophelderen. De laatste is verantwoordelijk voor de Binnenlandse Veiligheidsdienst. Ook moet duidelijk worden wat de rol is geweest van het Bundeskanzleramt van bondskanselier Angela Merkel, dat verantwoordelijk is voor de coördinatie van de inlichtingendiensten. De oppositiepartijen willen opgehelderd hebben of de ministeries al niet vroegtijdig op de hoogte waren van de beschuldigingen tegen de journalisten, en waarom niet is ingegrepen.

Daarbij staat vooral de baas van de binnenlandse veiligheidsdienst, Hans-Georg Maaßen, onder zware druk. „Hij was het die de beschuldiging van landverraad in de wereld gebracht heeft”, zei politicoloog Hajo Funke vanochtend tegen deze krant. „Maaßen staat in het middelpunt van deze affaire, niet Range, Range is slechts een pionoffer.”