Besluit tot boycot WK voetbal nu aan de orde...

Moeten we het WK Voetbal in Rusland boycotten om MH17? De KNVB dient dit ter sprake te brengen. Meedoen kan niet bij meer rechtschendingen van Poetin, vindt Paul Strijp.

illustratie marian kamensky

Na de ramp met de MH17 in de zomer van vorig jaar liet het kabinet weten geen voorstander te zijn van een boycot van het Wereldkampioenschap voetbal 2018 in Rusland. Die verklaring kwam vier jaar voor het evenement. Vroeg genoeg dus, we hebben geleerd van het verleden.

Ruim vijfentwintig jaar geleden studeerde ik af op het onderwerp ‘sport in landen met een omstreden regime’. Aanleiding waren de zware politieke en maatschappelijke discussies die destijds werden gevoerd over de Nederlandse deelname aan het WK voetbal 1978 in Argentinië en de Olympische Spelen 1980 in Moskou.

Een van de uitkomsten van het debat was dat de sportwereld groot belang hecht aan vroegtijdigheid. De bestuurders die ik toen sprak, ontkenden geen van allen de nauwe verwevenheid van sport en politiek. Ze zeiden alleen: als de politiek een evenement ter discussie wil stellen, doe dat dan in een vroeg stadium. De ervaring leerde immers dat de sportwereld met voorstellen voor een boycot werd geconfronteerd als de kwalificatie al een feit was, als de sporters een lange voorbereiding achter de rug hadden en andere voorzieningen zoals contracten en logistiek ook al getroffen waren. De sport voelde zich zogezegd voor het blok gezet.

Sinds vorige week ligt dit dossier weer helemaal open. Rusland sprak in de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties zijn veto uit over het instellen van een onafhankelijk tribunaal voor vlucht MH17. Een klap in het gezicht van de internationale gemeenschap en de families van de nabestaanden. Voor het kabinet gaat het een waarschijnlijk jarenlang voortslepende kwestie worden om de daders via andere internationale of nationale routes voor de rechter te brengen. Het veto is een nieuw en belangwekkend feit in de discussie over een eventuele boycot van het WK voetbal.

De KNVB heeft eerder verklaard pas een discussie over het wereldkampioenschap te willen voeren als dit najaar het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid naar de oorzaak van de ramp verschijnt. Waarom hierop wachten? Dit rapport wordt een belangrijk instrument voor het kabinet. Dat zal de komende periode immers diplomatiek alle zeilen moeten bijzetten om zijn belofte waar te maken dat er niet gerust zal worden voordat de daders zijn berecht. Maar de voetbalwereld heeft een eigen verantwoordelijkheid in dezen. De KNVB dient dan ook het kabinet als de wiedeweerga om tafel te vragen.

Dan moet het over de volgende vraag gaan: op welk moment en in het licht van welke criteria toetsen wij de internationale situatie met het oog op onze deelname aan de WK voetbal 2018?

Cruciaal daarbij zijn de kwalificatiewedstrijden voor het WK 2018 die in het najaar van 2016 beginnen. Als we daar eenmaal aan meedoen, zwemmen we de fuik in. Vanaf dat moment wordt het steeds lastiger om als voetbalwereld nog een reële afweging te maken. De KNVB moet dan ook voor die wedstrijden duidelijkheid verschaffen. Wat doen we? Er zijn drie opties: meedoen, meedoen onder een nader te bepalen vorm van protest, of boycotten.

Formeel is de KNVB autonoom in de beantwoording van die vraag. Maar bij vraagstukken die zo gevoelig liggen in de samenleving, doet de bond er verstandig aan om te zorgen voor instemming van het kabinet en van een ruime meerderheid in de Tweede Kamer.

Vandaar dat de KNVB in het gesprek met het kabinet moet onderhandelen over de totale set aan criteria waaraan de situatie medio volgend jaar getoetst wordt. Die onderhandelingen zullen zwaar en complex genoeg zijn; daarbij valt geen tijd te verliezen.

Het belangrijkste criterium is zonder meer de Russische opstelling. Als de Russen medio volgend jaar nog steeds volharden in hun weigering om aan enigerlei vorm van onafhankelijke internationale rechtspraak mee te werken, lijkt mij de optie ‘meedoen’ uitgesloten. Met het kabinet kan dan gesproken worden over de vraag hoe beide resterende opties zich verhouden tot het diplomatiek beleid van dat moment. Misschien kan de KNVB de Uitgangspunten Sport en Politiek er nog eens bijhalen. Die zijn in 1982 (!) door de Algemene Vergadering van de voormalige Nederlandse Sport Federatie vastgesteld als beoordelingskader voor dit soort situaties. Dat kader is nog altijd bruikbaar. Een van de criteria voor een eventuele boycot betreft het feit dat de sport niet als enige sector hoeft te bloeden, maar dat er ook op andere terreinen maatregelen worden genomen.

Het valt niet uit te sluiten dat de Russische regering het WK voetbal vergezeld zal doen gaan van het nodige machtsvertoon. Hoe langer we wachten, hoe moeilijker het wordt om pijnlijke situaties voor de nabestaanden te voorkomen.