Obama opent felle strijd om klimaat

Obama’s ‘schone energieplan’ bevat vergaande maatregelen. Maar het succes hangt af van zijn opvolger.

Een vrachtwagen haalt kolen op bij de Arch Coal-terminals van Catlettsburg, in Kentucky. Dit is een van de Amerikaanse staten met een grote kolenindustrie die zich verzetten tegen Obama’s energieplan. Foto Luke Sharrett / Getty Images

Barack Obama is in het stadium van zijn presidentschap gekomen dat hij zijn erfenis veilig moet stellen. Over anderhalf jaar treedt hij af: alles wat hij nog wil doen, moet hij nu doen. Het aanpakken van klimaatverandering staat al jaren hoog op zijn lijstje, maar alom wordt het ontbreken van een echte doorbraak gezien als één van de grootste mislukkingen van de Amerikaanse president. Oud-vicepresident en klimaat-evangelist Al Gore vergeleek Obama eens met een bang jongetje, dat iedereen van een grote rots ziet springen, maar zelf niet durft.

Toen Obama’s tweede termijn begon, beloofde hij van klimaat zijn topprioriteit te maken. Hij kwam ruim een jaar geleden met het meest vergaande klimaatplan dat de Amerikaanse regering sinds vele jaren had gemaakt. Het was een plan dat het vooral opnam tegen de machtige kolenindustrie. Gisteren kwam hij met een uitgewerkte versie, die nog verder gaat dan die van een jaar geleden. Kolen zijn de energiebron voor veel elektriciteitscentrales, en daarmee zorgen ze met afstand voor de grootste uitstoot van koolstofdioxide (CO2). Die uitstoot moet over 15 jaar met eenderde zijn verminderd. „We zijn de eerste generatie die iets gaat merken van klimaatverandering”, zei Obama, „en de laatste generatie die er nog iets aan kan doen.”

Milieu raakt volksgezondheid

Obama hoeft zijn plannen niet aan het Congres voor te leggen. Hij maakt dankbaar gebruik van de grote bevoegdheden die de Republikeinse president Richard Nixon ooit gaf aan het overheidsorgaan Environmental Protection Agency (EPA). Ook dankzij de zogeheten Clean Air Act, nog een creatie van Nixon, mag een president eigenhandig optreden als milieuproblemen de volksgezondheid bedreigen.

Maar daarmee is niet gezegd dat Obama’s plannen het gaan halen. Ze gaan pas in als hij al weg is, in 2017. Dat betekent dat hij het klimaatprobleem eigenlijk op het bord van zijn opvolger legt. Wordt die opvolger een Democraat, dan zullen ze wel doorgaan. Hillary Clinton, die in peilingen op kop ligt, omarmde de plannen gisteren.

Maar komt er een Republikeinse president, dan wordt het hoogst onzeker. Het Republikeinse verzet is fel, en de meeste van de zeventien presidentskandidaten hebben zich er al tegen gekeerd. Sommigen, zoals senator Lindsey Graham, ontkennen niet dat klimaatverandering bestaat, maar vinden de regels te ver gaan.

De meesten ontkennen het fenomeen. Senator Ted Cruz zei vorige week dat ruimtevaartagentschap NASA, dat met gegevens over klimaatverandering komt, een politiek orgaan van Obama is geworden. Senator Marco Rubio had een praktischer argument: hij vreest dat Amerikanen een hogere elektriciteitsrekening krijgen (het Witte Huis ontkent dat).

Er bestaat een gerede kans dat een Republikeinse president de plannen meteen van tafel veegt. Maar dat is minder slecht nieuws voor Obama en de Democraten dan het lijkt. Door van klimaat een verkiezingsthema te maken, hoopt hij dat kiezers zullen schrikken van de Republikeinen. Steeds meer Amerikanen maken zich zorgen over klimaatverandering, en uit een recent onderzoek van Yale blijkt dat 52 procent van de kiezers gelooft dat menselijk handelen erachter zit. Klimaatwetenschappers worden door 70 procent van de ondervraagden vertrouwd, meer dan familieleden en vrienden (67 procent), de paus (49 procent) of Obama (43 procent).

Paus Franciscus is troefkaart

De Democratische strategie voor 2016 is om de Republikeinen als een partij met oude ideeën neer te zetten, en daar past dit goed in. Daar moet wel bij worden opgemerkt dat Obama wispelturig kan zijn, als het op het klimaat aankomt. Hij wil aan het einde van de maand afreizen naar het Noordpoolgebied, om daar te waarschuwen voor de gevolgen van klimaatverandering. Maar hij stond Shell wel toe om proefboringen uit te voeren voor de kust van Alaska.

Obama blokkeerde eerder dit jaar een wet van het Congres om de omstreden oliepijpleiding Keystone XL aan te leggen, een traject van Alaska naar Texas. Maar dat deed hij niet omdat hij er principieel tegen is. Een beslissing daarover schuift hij waarschijnlijk door naar zijn opvolger, terwijl milieuorganisaties hadden gehoopt dat hij met een duidelijk ‘nee’ zou komen.

De Republikeinse tegenaanval moet van buiten het Congres komen. De Republikeinse leider in de Senaat, Mitch McConnell, die zelf de kolenstaat Kentucky vertegenwoordigt, riep alle vijftig staten op rechtszaken te beginnen tegen de EPA. Ook de kolenindustrie is met een actieve lobby begonnen om gouverneurs te overtuigen zich te verzetten. Het hoeft voor Obama niet slecht uit te pakken, zolang de publieke opinie in zijn richting beweegt.

De president heeft overigens nog een troef in handen. In september komt paus Franciscus naar de Verenigde Staten, een groot voorstander van het aanpakken van klimaatverandering.