Leuk, die start-ups in Twente. Maar leveren ze ook banen op?

Foto: ANP, Saxion Hogeschool

Hightech multinationals als Philips en ASML zijn er niet in Twente. En toch is er zoiets als Twentse hightech. In de regio met Enschede, Hengelo en Almelo als grotere steden, hebben zich honderden start-ups en spin-offs van de technische universiteit en hogeschool gevestigd. Zij maken de kennisindustrie “verreweg de belangrijkste sector in de regio”, zegt Paul Bijleveld, lector regionale ontwikkeling aan hogeschool Saxion in Enschede.

“Noem de kennisindustrie gerust de opvolger van de textiel- en metaalindustrie”, aldus Eddy van Hijum, gedeputeerde voor economie en innovatie van de provincie Overijssel. Door hun teloorgang in de jaren zeventig schoot de werkloosheid omhoog. De heropleving van de regio lag in handen van de studenten van de technische universiteit en de hogeschool. Bijleveld:

“Het talent moest in Twente blijven en mocht niet naar elders verhuizen voor een baan bij Shell of Philips.”

In elk huishouden

De universiteit moedigde het oprichten van lokale bedrijfjes door studenten aan. De eerste start-up zag het levenslicht in 1984. Nu staat de teller op ruim 1.800. De meeste zijn onbekend bij het grote publiek. Hun producten liggen zelden in de winkels, maar zijn in elk huishouden aanwezig. Bijleveld:

“Of je nu een spelletje FIFA speelt of in een Audi rijdt, er zit Twentse hightech in. Twente is de kleine broer van Eindhoven.”

Ecosysteem

Twee opvallend succesvolle Twentse starters doen niets met hightech. Hotelboekingsite Booking.com en bezorgwebsite Thuisbezorgd.nl zijn beide opgericht in de jaren negentig. “Vooral bij Thuisbezorgd had ik grote twijfel. Toen bestelde niemand eten online. Als het aan mij had gelegen, dan was Thuisbezorgd misschien niet begonnen”, vertelt Erwin Holtland, coördinator voor beginnende ondernemers bij het in 2006 opgerichte Kennispark. “Gelukkig lag die beslissing niet bij mij.”

Lees ookWat we kunnen leren van startuphemel Twente 

In dertig jaar vormde zich een ‘ecosysteem’ in Twente, waarin de kennisinstellingen, bedrijven en financiers elkaar ondersteunen. Oudere bedrijven coachen nieuwe. Voor investeringen kunnen starters een beroep doen op 49 fondsen. Het Kennispark, een samenwerking tussen onderwijsinstellingen, provincie en gemeenten, bundelt het hele netwerk en maakt dit toegankelijk voor onervaren nieuwkomers.

Het verre oosten

Maar wegen de starters – die voornamelijk hightechsystemen en -materialen ontwikkelen – op tegen de verdwenen de textiel- en metaalbedrijven? De werkloosheid blijft hoog. In Enschede en Almelo heeft zo’n 17 procent van de beroepsbevolking geen baan, bijna tweeënhalf keer zo hoog als het landelijk gemiddelde (6,9 procent). Ook het aantal inwoners met een  werkloosheidsuitkering ligt hoger dan het gemiddelde:

Twente zelf heeft weinig profijt gehad van Booking: het internetbedrijf verhuisde naar Amsterdam. Dat Booking – nu een multinational met ruim 9.000 werknemers – de regio geen enkele baan opleverde, noemt Bijleveld “het verdriet van Twente”.

De innovatieve start-upsector zal ook in de toekomst het werkloosheidsprobleem van Twente niet op, voorziet Bijleveld. “Qua werkgelegenheid zal de hightechindustrie nooit het niveau halen van de oude industrieën.”

Reden genoeg voor Overijssels gedeputeerde Van Hijum om ook op andere sectoren in te zetten. “Er moet meer zijn in Twente dan het wereldje van 3D-printers en laboratoria.” Hightech blijft wel het uithangbord. Starters in de regio houden is één ding, ze van buiten de regio aantrekken, is nog iets anders. Daarvoor behoeft volgens hem het ‘landelijk profiel’ van Twente bijstelling. Het oosten is niet ver, wil hij maar zeggen.