Een start-up opzetten is één ding, hem in Twente houden een ander verhaal

Hightechfirma’s vormen nu de belangrijkste industriële sector in Twente, maar ze hebben de verdwijning van textiel- en metaalbedrijven niet kunnen doen vergeten.

Kennispark Twente is de bakermat van startende innovatieve bedrijven in de regio. Eric Brinkhorst / Hollandse Hoogte

Hightech multinationals als Philips en ASML zijn er niet in Twente. En toch is er zoiets als Twentse hightech. In de regio met Enschede, Hengelo en Almelo als grotere steden zijn honderden start-ups en spin-offs van de technische universiteit en hogeschool. Zij maken de kennisindustrie volgens Paul Bijleveld, lector regionale ontwikkeling aan hogeschool Saxion in Enschede „verreweg de belangrijkste sector in de regio”.

„Noem de kennisindustrie gerust de opvolger van de textiel- en metaalindustrie”, aldus Eddy van Hijum, gedeputeerde voor economie en innovatie van de provincie Overijssel. Door hun teloorgang in de jaren zeventig schoot de werkloosheid omhoog. De heropleving van de regio lag in handen van de studenten van de technische universiteit en de hogeschool. „Het talent moest in Twente blijven en mocht niet naar elders verhuizen voor een baan bij Shell of Philips”, aldus Bijleveld.

De universiteit moedigde het oprichten van lokale bedrijfjes door studenten aan. De eerste start-up zag het levenslicht in 1984. Nu staat de teller op ruim 1.800. De meeste zijn onbekend bij het grote publiek. Hun producten liggen zelden in de winkels, maar zijn in elk huishouden aanwezig. „Of je nu een spelletje FIFA speelt of in een Audi rijdt, er zit Twentse hightech in”, zegt Bijleveld, „Twente is de kleine broer van Eindhoven.”

Brainport, de industriële cluster rondom Eindhoven, telde in 2013 ruim 1.400 starters. Aan deze cijfers komt Twente niet, maar Neelie Kroes looft de wijze waarop de regio zijn oude industrie inruilt voor innovatieve starters. Als ambassadeur voor de Start-up Delta noemde oud-eurocommissaris Neelie Kroes Twente „een rolmodel voor heel Nederland”.

Maar wegen de starters – die voornamelijk hightechsystemen en -materialen ontwikkelen – wel op tegen de verdwenen de textiel- en metaalbedrijven? De werkloosheid blijft hoog. In Enschede en Almelo heeft zo’n 17 procent van de beroepsbevolking geen baan, bijna tweeënhalf keer zo hoog als het landelijk gemiddelde (6,9 procent).

Ondernemen boven kennis

„Ieder jaar komen er ruim honderd starters bij”, zegt Kees Eijkel, voorzitter van Stichting Kennispark Twente. Samen met de onderwijsinstellingen Saxion en Universiteit Twente richtten provincie, regio en gemeente Enschede in 2006 het Kennispark op om de samenwerking met bedrijven te verbeteren.

Volgens Eijkel heeft Twente een geheel eigen succesformule. Eén waarin ondernemerschap belangrijker is dan kennis. „Wij gaan uit van de student in plaats van universitair onderzoek. Wij verkopen geen kennis, talentvolle studenten moeten zelf ondernemen.” Al vanaf de introductieweek begeeft het Kennispark zich onder de eerstejaars studenten. „Om ze bewust te maken van de carrièremogelijkheden als ondernemer”, zegt Eijkel.

Heeft een student een idee, dan helpt het Kennispark, zoals met een businessplan en juridisch advies. Het hoeft niet per se hightech te zijn. Het Kennispark helpt iedere student die wil ondernemen. „Niet wij, maar de markt bepaalt welke onderneming het haalt, en welke niet”, stelt Eijkel.

Twee opvallend succesvolle Twentse starters doen niets met hightech. Hotelboekingsite Booking.com en bezorgwebsite Thuisbezorgd.nl zijn beide opgericht in de jaren negentig. „Vooral bij Thuisbezorgd had ik grote twijfel. Toen bestelde niemand eten online. Als het aan mij had gelegen, dan was Thuisbezorgd nooit begonnen”, vertelt Erwin Holtland, coördinator voor beginnende ondernemers bij het Kennispark. „Gelukkig lag die beslissing niet bij mij.”

Ecosysteem

In dertig jaar vormde zich een ‘ecosysteem’ in Twente, waarin de kennisinstellingen, bedrijven en financiers elkaar ondersteunen. Oudere bedrijven coachen nieuwe. Voor investeringen kunnen starters een beroep doen op 49 fondsen. Het Kennispark bundelt het hele netwerk en maakt dit toegankelijk voor onervaren nieuwkomers.

Startups en spin-offs gedijen volgens de stichting Kennispark goed in Twente. Volgens de stichting bestaat bijna driekwart (70 procent) van de startende bedrijven na vijf jaar nog en blijft ruim de helft ervan in Twente.

Volgens het Kennispark zijn de basisvoorwaarden voor succes het marktpotentieel van het product, de samenwerking binnen het team en de financiering. „Het moeilijkste stadium is wanneer er miljoenen nodig zijn. Die vind je niet snel in Nederland”, zegt Bijleveld.

Afgelopen jaar vestigde Cottonwood Technology Fund zich als eerste Amerikaanse investeringsfonds in Twente. Het fonds pompte 1,6 miljoen euro in de start-up Clear Flight Solutions, dat een drone ontwikkelt om vogels te verjagen. Volgens Eijkel onderhandelt Cottonwood nog met twee andere starters. „Het Amerikaanse geld kan zorgen dat meer starters doorgroeien tot stevige bedrijven met meer dan tien arbeidsplaatsen.”

Het verre oosten

Twente zelf heeft weinig profijt gehad van Booking en Thuisbezorgd. Beide internetbedrijven verhuisden naar Amsterdam en Utrecht. Dat Booking – nu een multinational met ruim 9.000 werknemers – de regio geen enkele baan opleverde, noemt Bijleveld „het verdriet van Twente”.

De innovatieve start-upsector zal ook in de toekomst het werkloosheidsprobleem van Twente niet op, voorziet Bijleveld. „Qua werkgelegenheid zal de hightechindustrie nooit het niveau halen van de oude industrieën”, aldus Bijleveld.

Reden genoeg voor Overijssels gedeputeerde Van Hijum om ook op andere sectoren in te zetten. „Er moet meer zijn in Twente dan het wereldje van 3D-printers en laboratoria.” Hightech blijft wel het uithangbord. Starters in de regio houden is één ding, ze van buiten de regio aantrekken, is nog iets anders. Daarvoor behoeft volgens hem het ‘landelijk profiel’ van Twente bijstelling. Het oosten is niet ver, wil hij maar zeggen.