Beladen hommel vliegt stabiel

Een hommel met stuifmeelpakketjes vliegt koersvaster dan een hommel zonder stuifmeel, maar is minder wendbaar. Foto Thinkstock

De stuifmeelpakketjes op de achterpoten van een hommel werken als een vluchtstabilisator. Een lading nectar destabiliseert de hommelvlucht juist, maar maakt het insect tegelijkertijd wendbaarder. Dat hebben Amerikaanse biologen en natuurkundigen getest door hommels met stalen kogeltjes te behangen. Vandaag maken ze hun resultaten bekend in het wetenschappelijke tijdschrift PNAS.

Hommels verzamelen nectar en stuifmeel voor hun volk. De nectar slaan ze op in hun nectarkrop, het stuifmeel verzamelen ze in stuifmeelkorfjes aan hun poten. De nectar en stuifmeel van een volgeladen hommel wegen ongeveer driekwart tot negentig procent van het lichaamsgewicht van de hommel.

Die zware last moet de hommelvlucht beïnvloeden, dachten de Amerikanen. Ze plakten stalen kogeltjes op de pootjes en onder de buik van Amerikaanse hommels (Bombus impatiens) en lieten de hommels in een windtunnel naar een kunstmatige bloem met nectar vliegen. In sommige proeven lieten de onderzoekers de kunstbloem wuiven, of varieerden ze de windkracht. Ze filmden de hommelvluchten met hogesnelheidscamera’s die duizend beeldjes per seconde opnamen.

De hommels met kogeltjes aan hun poten hadden de meeste moeite om op een bewegende kunstbloem te landen. Doordat hun zwaartepunt verder naar achter lag, hadden de hommels meer moeite met gieren en rollen. Gieren is de draai rond de verticale as door het zwaartepunt, rollen is de draai rond de lengte-as.

Hommels met poten vol stuifmeel zijn misschien minder wendbaar, maar hun vlucht was in een grillige wind wel stabieler dan die van hommels met kogeltjes onder hun buik. Daardoor kwamen ze sneller bij de kunstbloem aan.

De onderzoekers denken dat die wisselwerking tussen stabiliteit en wendbaarheid belangrijk is voor hommels en bijen. Zo dragen metselbijen en bladsnijderbijen (familie Megachilidae) als enige bijen het stuifmeel onder hun buik. Niet toevallig zijn dit zeer wendbare bijen: vrouwtjesbijen zigzaggen door de lucht om aan hitsige mannetjes te ontsnappen die met hen willen paren.