Tussen de ridders is een prinses niet welkom

Gamende mannen die verliezen van een vrouw maken sneller seksistische opmerkingen. Klassiek pestgedrag, volgens wetenschappelijk onderzoek. En ook ernstig, want de helft van de gamers is vrouw.

Illustraties Thinkstock, bewerking NRC beeld thinkstock, bewerking nrc

„Maak een sandwich voor me, trut.” „Hou je bek hoer.” „Het is die bitch, die steelt mijn kills.”

Deze opmerkingen kreeg evolutiebioloog Michael Kasumovic naar zijn hoofd geslingerd in een online game. Zijn teamgenoten, mannen, dachten dat hij een vrouw was.

Het maakt niet uit hoe veel tegenstanders een vrouw neerschiet of hoeveel doelpunten ze scoort. Zodra ze in een online game meespeelt met de jongens, krijgt ze te maken met seksisme van het simplistische soort. Wat bezielt de jongens en mannen die gamende vrouwen aanvallen en treiteren?

Het zijn losers, ontdekte Kasumovic. Letterlijk. Uit zijn onderzoek blijkt dat gamers die vaak verliezen eerder seksistische opmerkingen maken. Deze jongens bungelen onderaan de digitale pikorde. Een gamende vrouw zien zij, bewust of onbewust, als een bedreiging die afgebekt moet worden.

Omgekeerd reageren gamers die een spel goed beheersen opvallend behulpzaam en attent. Betere spelers hoeven zichzelf niet te bewijzen. Ze geven vrouwelijke gamers juist vaker een compliment dan mannelijke – Kasumovic denkt dat zij zo proberen de aandacht van een vrouw te trekken.

Kasumovic speelde samen met zijn collega-onderzoeker Jeffrey Kuznekoff van de Miami University 163 potjes Halo 3 – een online game waarin spelers in teams van vier het tegen elkaar opnemen. Door tegenstanders uit te schakelen, komt een team dichter bij de overwinning.

Schietspellen zijn mannenspellen

Halo is een uitgelezen spel om man-vrouwverschillen te onderzoeken, vindt Kasumovic. Alle spelers zien er in hun ruimteharnas hetzelfde uit. En ook het speelveld is voor iedereen gelijk: of je goed bent in Halo, hangt af van je intelligentie, reactietijd en ervaring. Er is geen enkele reden waarom vrouwen slechter of beter zouden zijn dan mannen.

Uit verschillende onderzoeken is inmiddels wel duidelijk geworden dat ongeveer de helft van alle gamers vrouw is. Maar een spel als Halo is, net als veel andere online schietspellen, nog altijd een mannenarena: de overgrote meerderheid van de spelers is daar man. Kasumovic vergelijkt Halo daarom met werkplekken waar vrouwen ondervertegenwoordigd zijn, zoals de ICT of bouw, en waar seksisme vaker voorkomt.

In de helft van de spellen deden Kasumovic en Kuznekoff zich voor als man, in de andere helft als vrouw. Spelers kunnen in Halo met hun stem communiceren via een headset. Het duo had een man en vrouw van tevoren reacties laten inspreken die ze op gepaste momenten afspeelden. ‘Hoi allemaal’ als het spel begon, of ‘knap schot’ als iemand net een tegenstander had neergeschoten.

Kasumovic en Kuznekoff maakten opnames van elk spelletje en hielden bij hoe gamers reageerden op hun teamgenoot met mannenstem en vrouwenstem. Ze maakten hun resultaten onlangs bekend in het wetenschappelijke tijdschrift PLOS ONE.

Tussen de 189 spelers die van zich lieten horen via voice chat, zat geen enkele vrouw. Als er al vrouwen hebben meegespeeld, schrijft Kasumovic, dan hebben ze gezwegen.

Dit is klassiek pestgedrag

De eerste bevinding van Kuznekoff en Kasumovic: gamers reageren vaker negatief op een vrouw dan op een man. Dertien procent van hen maakte een seksistische opmerking.

De tweede bevinding: de zuurste gamers waren slechte gamers. Hoe minder tegenstanders ze neerschoten en hoe vaker ze doodgingen, hoe negatiever ze reageerden op hun vrouwelijke teamgenoot. Een man kreeg nauwelijks meer negatieve reacties van matige teamgenoten.

Een verliezer ziet een gamende vrouw als een bedreiging voor zijn wankele positie in de hiërarchie, denkt Kasumovic. Met verbale agressie daagt hij de vrouw uit. Zo lijkt hij zelf dominanter terwijl hij het zelfvertrouwen van de vrouw misschien ondermijnt.

„Klassiek pestgedrag”, zegt Kasumovic. Het probleem is niet zozeer dat vooral mannen Halo spelen, maar dat sommige van die mannen zich in hun status bedreigd voelen. „Als we dit zien als een kwestie van status in plaats van geslacht, denk ik dat we dit probleem beter kunnen oplossen.” Die oplossing is volgens Kasumovic simpel genoeg. „Jongens moeten leren dat het niet erg is om te verliezen van een meisje.”

En de gamers reageerden gepikeerd

Sommige gamers reageren getergd op het onderzoek van Kasumovic. Op Twitter en gamewebsites hekelen ze Kasumovic en zijn werk. „Je prutserige onderzoek heeft een mediavendetta tegen mannelijke gamers gelanceerd”, tweette iemand naar hem. „Dat deed je met opzet.”

Deze geïrriteerde gamers leggen het onderzoek onder het vergrootglas. Zo zou het onderzoek onethisch zijn, omdat de gamers niet wisten dat ze onderwerp waren van een onderzoek. Dat kan zo zijn, maar de spelers zijn anoniem, werpt Kasumovic tegen. Bovendien staat in de voorwaarden van het spel dat gesprekken opgenomen kunnen worden.

De overgevoeligheid voor kritiek is niet los te zien van Gamergate – een felle internetdiscussie over de rol van vrouwen in games. Volgens complotdenkende gamers zouden gamerecensenten ‘feministische spellen’ hogere scores geven. Op het dieptepunt van de discussie, vorig jaar, werden vrouwelijke gameontwikkelaars met verkrachting en de dood bedreigd.

Kasumovic kijkt niet op van de kritiek die hem nu ten deel valt. „Eerlijk gezegd valt het me nog mee. Ik had meer haat verwacht.”