Politieke kortsluiting in Berlijn door ‘landverraad’

Toen journalisten in 1962 van landverraad werden beticht, sneuvelde een kabinet. Politici houden nu veilige afstand.

Betoging tegen landverraadzaak. Foto EPA

Midden in het zomerreces dreigen in Berlijn de politieke stoppen door te slaan, nadat vorige week bekend werd dat het openbaar ministerie twee journalisten wilde vervolgen wegens landverraad. Op dat delict staat ten minste een jaar celstraf, maar in het ergste geval levenslang. De minister van Justitie heeft de procureur-generaal vrijdag direct op zijn vingers getikt, waarna die het onderzoek op een laag pitje zette. Maar dat heeft niet kunnen verhinderen dat er een publicitaire storm is opgestoken die ook politiek consequenties kan krijgen.

Zaterdag trokken 1.500 demonstranten voor persvrijheid en tegen het optreden van Justitie door Berlijn. Alle oppositiepartijen en regeringspartij SPD willen dat de kop rolt van procureur-generaal Harald Range (67), de topman van het OM. Regeringspartij CDU/CSU staat diametraal tegenover de SPD, blijkens de steun die verschillende parlementariërs uitgesproken hebben voor de procureur-generaal, die overigens over enige maanden met pensioen gaat.

Minister van Justitie Heiko Maas (SPD), en met hem de hele SPD-fractie in de Bondsdag, wijst erop dat de persvrijheid een democratisch grondrecht is dat niet mag worden ingeperkt. En dat bovendien geen sprake is van het bekendmaken van staatsgeheimen, zoals de klacht luidt van de binnenlandse veiligheidsdienst, het Bundesamt für Verfassungsschutz (BfV).

De kwestie draait om twee stukken die in februari en april zijn gepubliceerd door het tien jaar oude, veel geprezen blog Netzpolitik.org, dat zich bezighoudt met internetrecht. De stukken gaan over de toenemende controle door de veiligheidsdienst van wat op internet gebeurt. Eerder had ook de Süddeutsche Zeitung in samenwerking met de publieke zenders NDR en WDR, hierover bericht. Hoofdredacteur Markus Beckedahl van Netzpolitik.org – nu samen met zijn collega Andre Meister aangeklaagd – publiceerde echter ook de onderliggende stukken van de geheime dienst. Beckedahl beticht het BfV ervan bezig te zijn met het massaal controleren van het internetgedrag van burgers, wat volgens de wet verboden is.

Hans-Georg Maaßen, de baas van de inlichtingendienst, verklaarde gisteren tegenover Bild dat het „om de strijd tegen extremisme en terrorisme te beschermen” noodzakelijk was juridische stappen te nemen. Dus had hij de stukken die openbaar waren gemaakt tot staatsgeheim verklaard en daarom aangifte gedaan van landverraad. Maaßen zei verder dat hij alle betrokken bewindspersonen vroegtijdig op de hoogte heeft gesteld. Alleen van de kant van het ministerie van Justitie was volgens hem vaag geantwoord dat zoiets weleens problematisch zou kunnen zijn.

Veilige afstand

De laatste keer dat journalisten beticht werden van landverraad was in 1962. Toen betrof het de redactie van Der Spiegel. In het tumult van die zogeheten Spiegel-affaire die destijds losbarstte, sneuvelde het toenmalige kabinet onder leiding van bondskanselier Konrad Adenauer (CDU).

Vandaar dat veel verantwoordelijke politici nu nog een veilige afstand proberen te bewaren tot de kwestie. Maas, verantwoordelijk voor het OM, was minder terughoudend. Hij gaat er voluit tegenaan. Zijn CDU-collega van Binnenlandse Zaken, Thomas de Maizière, maakte bekend dat hij niet van de zaak op de hoogte was gesteld. En toen gisteren bekend werd dat de veiligheidsdienst, die onder zijn verantwoordelijkheid valt, zijn ministerie wel degelijk heeft ingeseind, maakte Binnenlandse Zaken bekend dat alleen een staatssecretaris was geïnformeerd. En die had de kennis voor zich gehouden omdat ze zich niet kon voorstellen dat journalisten zouden worden vervolgd.

De omstreden procureur-generaal Range wacht deze week een rapport af van een externe expert die moet toetsen of de gewraakte documenten die Netzpolitik.org online heeft gezet, echt staatsgeheim waren. Minister Maas heeft dat echter niet afgewacht: hij vindt van niet. Algemeen wordt ervan uitgegaan dat het OM het onderzoek daarom zal moeten stopzetten.