Nu is Hamas weer de vriend van de Saoedi’s

Door het nucleaire akkoord met Iran veranderen de allianties in het Midden-Oosten. Alweer. Zo halen Hamas en Saoedi-Arabië de banden nu plots weer aan.

In 2012 waren Hamasleider Haniyeh en de voormalige Iraanse vicepresident Rahimi nog bondgenoten. Dat is nu echt verleden tijd. Foto Morteza Nikoubazl/Reuters

Tijden veranderen tegenwoordig razendsnel in het Midden-Oosten, en de allianties in even hoog tempo. Wie had kunnen denken dat Saoedi-Arabië zich weer zou verzoenen met de Palestijnse organisatie Hamas, nota bene lid van de Moslimbroederfamilie en bondgenoot van Iran? Toch heeft is dat proces zich nu aan het voltrekken. Iran is woest, getuige een campagne tegen Hamas in de Iraanse media.

Onder koning Abdullah werd de fundamentalistische Moslimbroederschap vorig jaar in Saoedi-Arabië tot terroristische organisatie verklaard, in dezelfde categorie als de Islamitische Staat of Al-Qaeda. De Broederschap is in zijn aard immers een revolutionaire organisatie die net als IS of Al-Qaeda een bedreiging vormt voor de Saoedische monarchie. Een paar maanden eerder hadden de Saoediërs al met een paar miljard dollar meegewerkt aan de omverwerping van het Moslimbroederbewind in Egypte door generaal Sisi. Maar Abdullah stierf in januari, en zijn halfbroer Salman, minder fanatiek-anti-Moslimbroederschap, volgde hem op. Intussen sloten de grote mogendheden hun nucleaire akkoord met het shi’itische Iran, Saoedi-Arabiës vijand nummer 1.

Zware delegatie naar Riad

Het akkoord met Iran konden ze zien aankomen, dus Salman en zijn nieuwe ploeg sloegen meteen aan het werk om zoveel mogelijk sunnitische landen en organisaties aan hun kant te verzamelen. Soedan bijvoorbeeld werd losgekocht van Teheran en schaarde zich in de alliantie die in maart in de aanval ging tegen de Houthi’s, vermeende Iraanse marionetten, in het buurland Jemen. En de ban op de Broederschap werd versoepeld. De Tunesische fundamentalistenleider Ghannouchi werd uitgenodigd in Riad op bezoek te komen, evenals de leider van de Jemenitische Broederschap, Zindani. De relaties met Turkije werden aangehaald, ook al had Erdogans bewind zich laten kennen als Broederschapsvriend.

En Hamasleider Khaled Meshaal ging twee weken geleden met een zware delegatie naar Riad, waar hij werd ontvangen door koning Salman zelf, kroonprins Mohammed bin Nayef en adjunct-kroonprins Mohammed bin Salman. Hoger kan niet, en in het Saoedische protocol is dat een belangrijke boodschap.

Op de knieën terug naar Teheran

Tot zo’n tien jaar geleden steunde Saoedi-Arabië Hamas, maar onder druk van het Westen, dat de organisatie hoog op zijn terreurlijst heeft staan, werd die hulp afgebouwd. Teheran nam het graag over. Dat Hamas sunnitisch is en Iran shi’itisch, doet er in het Iraanse denken niet toe. Als de zaak maar de hogere doelen van de islamitische republiek dient – in dit geval de strijd tegen Israël.

Maar Hamas kreeg scrupules toen zijn geestverwanten in Syrië een belangrijke rol gingen spelen in de opstand tegen Assad, die door Iran wordt gesteund. Het aantreden van Moslimbroeder Morsi als president in Egypte in de zomer van 2012 bood een gedroomde uitweg. Hamas keerde zich af van Iran en Egypte nam de steun over. Maar Hamas moest al een jaar later op de knieën terug naar Teheran, toen generaal Sisi de macht in Kairo overnam en een keihard anti-Broederschapbewind startte.

Er is geen enkele reden om aan te nemen dat de huidige allianties zich vanaf nu zullen stabiliseren. Sisi’s Egypte weigert mee te gaan in de Saoedische versoepeling jegens de Broeders, die in Egypte genadeloos worden vervolgd. Sisi wil het ook niet bijleggen met Turkije, zoals de Saoediërs hebben gevraagd. Hamas’ Palestijnse rivalen, president Abbas’ Al-Fatah, zijn kwaad over de Saoedische stap. Pikant detail: ook Israël is boos. Er werd juist druk gespeculeerd over toenadering met Saoedi-Arabië over de band van de gedeelde angst voor Iran. Maar is nu nota bene Hamas Salmans nieuwe vriend.