‘Een pil tegen aids? Prima, maar doe het ook altijd veilig’

De GGD doet een proef onder homo’s en transgenders met PrEP, een pil met hiv-remmers die de kans op besmetting verkleint.

Björn van Roozendaal (34) kwam uit de kast en zijn ouders zeiden: vrij wel veilig.

„De pretpil?!” Geheel ingeburgerd is PrEP nog niet, blijkt op de botenparade van de Amsterdam Gay Pride, afgelopen zaterdag. Tussen de in roze uitgedoste hetero’s en vrolijk verklede homo’s loopt een aantal homomannen rond dat iets over de hiv-preventiepil wil zeggen. Voor– en nadelen. Over een ding zijn ze het eens: er wordt nog altijd veel zonder condoom gevreeën.

De GGD Amsterdam doet momenteel een proef onder 370 homo’s en transgenders met PrEP, een pil met hiv-remmers die de kans op besmetting zo’n 90 procent verkleint. Deelnemers nemen de pil elke dag of volgens een vast schema voor en na anale seks. Ze worden drie jaar gemonitord.

Onder de voorstanders van de pil, die in Europa nog niet is geregistreerd, bevinden zich organisaties als het Aids Fonds en de GGD. Ze wijzen op de 1.100 hiv-besmettingen die er in Nederland elk jaar bijkomen; tweederde daarvan betreft homo’s, die gevoeliger zijn voor besmetting. Critici zeggen dat PrEP aanspoort tot seks zonder condoom.

Ten onrechte, vindt Gay Pride-bezoeker van Sander Greten (36). Hij verwacht zelfs een omgekeerd effect: dat PrEP-gebruikers door voorlichting van de voorschrijvende arts méér condooms zullen gebruiken. „Het psychologische effect is denk ik groter dan mensen denken.”

De pil is een extra vangnet voor mensen die het niet lukt condooms te gebruiken, zegt Elske Hoornenborg, die het GGD-onderzoek leidt. „Condooms blijven noodzakelijk om te beschermen tegen andere soa.” Zoals gonorroe, dat vorig jaar in 62 procent van de 12.500 gevallen bij homo’s werd aangetroffen of syfilis (93 procent, 750 gevallen).

Ook feestvierder Roy Ruepert (24) ziet PrEP als „additief middel”. „Ik heb nog nooit een goede reden gehoord om geen veilige seks te hebben.”

Goede redenen, nee. Maar idealen verschillen nou eenmaal vaak van de realiteit. Francesco D’Alessandro (37) kan talloze redenen noemen waarom mensen die veilige seks belangrijk vinden, soms toch geen condoom gebruiken: verliefdheid, geilheid, drugs. „Als ik er niet over begin, doet de ander dat in de meeste gevallen ook niet. Dat is triest, want daar zijn veel mensen door doodgegaan.”

Hij woont nu drie jaar in Amsterdam en de sfeer hier is vluchtiger dan in zijn stad Rome, vindt hij. „Het leven hier is als een timelapse: niets is voor eeuwig, ook relaties niet. Iedereen is hier voor even. Drugs zijn overal.” 

Björn-Joël Dors (21), vijfdejaars student geneeskunde, heeft in zijn omgeving gehoord van plannen PrEP te gebruiken in plaats van condooms. „En er zijn al zo veel jongeren die het zonder condoom doen.”

Sommige, vooral jonge homo’s denken makkelijk over hiv, zegt Sander (29), die niet met zijn achternaam in de krant wil. „Die denken: één kuurtje, dan ben ik ervan af.” Dat is de kuur PEP, waarmee binnen 72 uur na de seks gestart moet worden. Daarmee is de kans op hiv een stuk kleiner.

En hiv is, hoewel nog niet te genezen, tegenwoordig goed te beheersen met hiv-remmers. Geen doodvonnis meer, maar een chronische aandoening. Ricardo (48) – die ook liever niet met zijn volledige naam in de krant wil – is sinds 1992 positief en vergelijkt het met suikerziekte. Zijn stelregel: bij de derde date vertelt hij het.

Op hiv rust nog altijd een taboe, ook (en volgens sommigen juist) binnen de homoscene. Het stigma: homo’s zijn losbandiger dan hetero’s en hebben daarom vaak hiv. Björn van Roozendaal (34), op een feestje van gayclub Church naast het homomonument: „Het eerste wat mijn ouders zeiden toen ik uit de kast kwam, was: vrij wel veilig.” Het is gevaarlijk zo’n stigma ook toe te passen op de PrEP-gebruiker, vindt hij. „Het is een persoonlijke keuze of je het gebruikt.”

Ook Ton Coenen, directeur van het Aids Fonds, waarschuwt voor stigmatisering van potentiële gebruikers – dat zijn, bijvoorbeeld, ook de partners van hiv-patiënten. Dat media PrEP wegzetten als een ‘pretpil’, vindt hij kwalijk. Een recent onderzoek wijst erop dat PrEP-gebruikers niet meer soa’s krijgen.

Toch klinken ook binnen de gezondheidszorg kritische geluiden. „Slik maar medicatie, dan kun je je gang gaan!”, schrijft een huisarts uit Vught op de site van vakblad Medisch Contact. Anderen maken zich druk over gemeenschapsgeld, dat naar mensen zou gaan die hun verantwoordelijkheid niet nemen. Een PrEP-gebruiker kost in de VS tussen de 6.000 en 10.000 euro per jaar.

Ook potentiële gebruikers hebben tegenargumenten. Verpleegkundige Frits Bousema (57) wacht liever eerst „de kinderziektes” af. Sommigen vinden het onnatuurlijk een geneesmiddel in een gezond lichaam te stoppen. Dan zijn er nog mogelijke bijwerkingen: misselijkheid en diarree in de eerste weken. Een stuk ernstiger is dat de nierfunctie kan afnemen; de GGD gaat daar daarom goed op letten. De effecten op lange termijn zijn niet bekend, maar Hoornenborg van de GGD verwacht „geen problemen”. Toch is ook dat voor sommigen een reden voor voorzichtigheid: „Straks word je opeens ziek.”

Christaan (23) en zijn vriend Bruno (24) zien simpelweg het nut van PrEP niet. „Je moet gewoon oppassen, condooms gebruiken en niet met iedereen het bed induiken.”